Bernini: Gian Lorenzo Bernini – geniusz baroku, rzeźbiarz Rzymu

0

Gian Lorenzo Bernini, urodzony 7 grudnia 1598 roku w Neapolu, a zmarł 28 listopada 1680 roku w Rzymie, był jedną z najbardziej wpływowych postaci w historii sztuki europejskiej. Ten wszechstronny artysta, nazywany *uomo universale*, zdominował scenę artystyczną XVII wieku, tworząc dzieła, które do dziś definiują styl barokowy. Jego talent rzeźbiarski i architektoniczny, połączony z niezwykłą zdolnością do oddawania ludzkich emocji, uczynił go legendą swojego pokolenia, porównywaną do największych mistrzów renesansu.

Gian Lorenzo Bernini miał 81 lat, gdy zmarł. Wychowany w artystycznej rodzinie, szybko wykazał się niezwykłym talentem, stając się ulubieńcem papieży i potężnych rodów mecenasów. Jego życie i twórczość były nierozerwalnie związane z Rzymem, który dzięki niemu zyskał niezliczone arcydzieła.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: 81 lat (w momencie śmierci)
• Żona/Mąż: Nie ożenił się ani nie miał dzieci.
• Dzieci: Brak
• Zawód: Rzeźbiarz, architekt, malarz, urbanista, dramaturg
• Główne osiągnięcie: Uznawany za twórcę barokowego stylu rzeźby i kluczową postać w kształtowaniu architektonicznego oblicza Rzymu.

Podstawowe informacje biograficzne o Gian Lorenzo Berninim

Tożsamość i imiona artysty

Gian Lorenzo Bernini, znany również jako Gianlorenzo lub Giovanni Lorenzo Bernini, to nazwisko, które na zawsze zapisało się w annałach sztuki. Jego twórczość, charakteryzująca się niezwykłym dynamizmem i głębokim ładunkiem emocjonalnym, wyznaczyła nowe standardy dla barokowej rzeźby i architektury, odchodząc od statycznych form renesansowych. Jest postacią, której dzieła nadal budzą podziw na całym świecie.

Data i miejsce urodzenia

Przyszły mistrz baroku przyszedł na świat 7 grudnia 1598 roku w Neapolu, w ówczesnym Królestwie Neapolu. Tam rozpoczęła się jego artystyczna podróż, która wkrótce miała zaprowadzić go do Wiecznego Miasta i przynieść mu międzynarodowe uznanie.

Data i miejsce śmierci

Gian Lorenzo Bernini zakończył swoje długie i niezwykle owocne życie 28 listopada 1680 roku w Rzymie, stolicy Państwa Kościelnego. Jego śmierć oznaczała koniec epoki w sztuce, pozostawiając jednak po sobie dziedzictwo, które na zawsze odcisnęło piętno na obliczu Rzymu.

Status „Człowieka Renesansu”

Określenie Berniniego jako *uomo universale* doskonale oddaje jego wszechstronność. Jego geniusz obejmował nie tylko rzeźbę i architekturę, ale także malarstwo, urbanistykę, a nawet dramaturgię. Ta wielopłaszczyznowość pozwoliła mu na realizację ambitnych wizji artystycznych, które wykraczały poza tradycyjne ramy.

Twórca stylu barokowego

To właśnie Berniniemu przypisuje się stworzenie i ugruntowanie barokowego stylu w rzeźbie. Jego prace cechują się niezwykłym dynamizmem, realizmem i intensywnością emocjonalną. W przeciwieństwie do spokojniejszych form renesansowych, rzeźby Berniniego zdają się żyć, oddając najsubtelniejsze gesty i uczucia, co stanowiło przełom w sztuce.

Życie rodzinne i pochodzenie Gian Lorenzo Berniniego

Pochodzenie rodzinne i wczesna edukacja

Gian Lorenzo był szóstym z trzynaściorga dzieci Angeliki Galante i Pietro Berniniego. Pietro, rzeźbiarz manierystyczny pochodzący z Florencji, był pierwszym nauczycielem i mentorem młodego Gian Lorenzo. Doceniając niezwykły talent syna już od najmłodszych lat, Pietro aktywnie wspierał jego rozwój artystyczny, kładąc podwaliny pod jego przyszłą karierę.

Relacja z ojcem

Bliska relacja z ojcem, Pietro Berninim, była kluczowa dla wczesnego rozwoju Gian Lorenzo. Pietro nie tylko przekazywał synowi wiedzę i umiejętności rzemieślnicze, ale także pielęgnował jego talent, który szybko został dostrzeżony przez wpływy mecenasów. To właśnie w pracowni ojca młody Bernini stawiał pierwsze kroki jako artysta.

Przeprowadzka do Rzymu

W 1606 roku rodzina Berninich przeniosła się z Neapolu do Rzymu. Zlecenie dla Pietro Berniniego na wykonanie marmurowej płaskorzeźby w Cappella Paolina przy bazylice Santa Maria Maggiore było impulsem do zmiany miejsca zamieszkania. Przeprowadzka do Wiecznego Miasta otworzyła przed młodym Gian Lorenzo drzwi do świata wielkiej sztuki i nieograniczonych możliwości rozwoju.

Kariera artystyczna i kluczowe etapy twórczości

Cudowne dziecko sztuki

Już w wieku ośmiu lat Gian Lorenzo wykazywał talent, który zadziwiał nawet najznamienitszych mecenasów. Po zobaczeniu szkicu św. Pawła wykonanego przez chłopca, papież Paweł V miał proroczo stwierdzić, że Gian Lorenzo stanie się „Michałem Aniołem swojego stulecia”. Ten wczesny sukces zapowiadał niezwykłą przyszłość.

Partnerstwo z kardynałem Scipione Borghese

Pod patronatem kardynała Scipione Borghese, siostrzeńca papieża Pawła V, Bernini stworzył w latach 1619–1625 serię arcydzieł, takich jak „Eneasz, Anchises i Askaniusz”, „Porwanie Prozerpiny”, „Apollo i Dafne” oraz „Dawid”. Te monumentalne dzieła zapoczątkowały nową erę w rzeźbie europejskiej, ukazując mistrzostwo w oddawaniu ruchu i emocji.

Główny artysta papieski

Okres pontyfikatu papieża Urbana VIII (Maffeo Barberini) był złotym wiekiem dla Gian Lorenzo Berniniego. Papież mianował go głównym architektem Bazyliki św. Piotra w 1629 roku, co ugruntowało jego pozycję jako czołowego artysty epoki. Bernini stał się niemal oficjalnym artystą dworu papieskiego.

Wizyta we Francji

W 1665 roku, pomimo swojej niechęci do podróżowania, Bernini udał się do Paryża na zaproszenie króla Ludwika XIV. Ta pięciomiesięczna wizyta była symbolicznym potwierdzeniem jego międzynarodowej sławy i wpływu, choć artysta nie był w pełni usatysfakcjonowany z przyjęcia swoich propozycji dotyczących Luwru.

Najważniejsze dzieła i osiągnięcia Gian Lorenzo Berniniego

Kluczowe dzieła rzeźbiarskie i architektoniczne

Dziedzictwo Gian Lorenzo Berniniego jest widoczne w niezliczonych dziełach sztuki, które do dziś zdobią Rzym i stanowią kwintesencję barokowego stylu. Jego prace wyróżniają się niezwykłą siłą wyrazu i perfekcyjnym opanowaniem techniki.

• Baldachim w Bazylice św. Piotra: Ten monumentalny, spiralny baldachim z brązu, wykonany w latach 1623–1634, jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów wnętrza Bazyliki św. Piotra. Jego rozmiary i kunszt wykonania budzą podziw.
• Psychologiczny realizm w rzeźbie: Bernini jako pierwszy mistrzowsko potrafił oddać w marmurze złożoność ludzkich emocji. Od strachu Dafne, przez determinację Dawida, po rozpacz Prozerpiny – jego postacie zdają się pulsować życiem.
• Fontanna Czterech Rzek: Arcydzieło urbanistyki i rzeźby na Piazza Navona, ukończone w 1651 roku. Fontanna ta, przedstawiająca cztery wielkie rzeki świata, jest dynamicznym połączeniem architektury i figuratywnej rzeźby.
• Ekstaza św. Teresy: Uważana za szczytowe osiągnięcie baroku, ta realizacja z lat 1647–1652 w kościele Santa Maria della Vittoria łączy rzeźbę, architekturę i grę światła w jedną, teatralną całość, oddając mistyczną wizję świętej. Ekstaza św. Teresy jest jednym z najbardziej poruszających dzieł Berniniego, symbolizującym duchowe uniesienie.
• Nagrobki papieskie: Bernini stworzył monumentalne grobowce dla papieży Urbana VIII i Aleksandra VII. Grobowiec Aleksandra VII jest często uznawany za szczyt europejskiej sztuki funeralnej, łącząc monumentalność z subtelnością wyrazu.

Tabela: Wybrane arcydzieła Gian Lorenzo Berniniego

Inne role i projekty Gian Lorenzo Berniniego

Człowiek teatru

Talent Berniniego wykraczał poza tradycyjne dziedziny sztuki. Projektował scenografie i skomplikowane mechanizmy teatralne, a także sam pisał, reżyserował i występował w satyrycznych sztukach, wystawianych często podczas karnawału. Jego zaangażowanie w teatr świadczy o wszechstronności jego artystycznej duszy.

Malarstwo

Choć przede wszystkim znany jako rzeźbiarz i architekt, Bernini był również utalentowanym malarzem. Jego obrazy, zazwyczaj niewielkie płótna olejne, w tym liczne autoportrety, ukazują jego zdolność do uchwycenia subtelności postaci i emocji na płótnie.

Kontrowersje i rywalizacja w karierze Berniniego

Brak formalnego wykształcenia architektonicznego

Mianowanie Berniniego na stanowisko Architekta Bazyliki św. Piotra w 1629 roku wywołało sprzeciw wśród starszych, doświadczonych architektów. Zarzucano mu brak formalnego wykształcenia technicznego, co było źródłem kontrowersji, mimo jego niewątpliwego talentu i kolejnych sukcesów.

Relacje z innymi papieżami

Choć Bernini cieszył się wielkim poparciem papieży Urbana VIII i Aleksandra VII, jego pozycja uległa osłabieniu za pontyfikatu Innocentego X (1644–1655). Ta zmiana wymagała od artysty walki o odzyskanie wpływów, co pokazuje, jak ściśle jego kariera była związana z polityką kościelną.

Ciekawostki z życia Gian Lorenzo Berniniego

Tytuł szlachecki

W 1621 roku papież Grzegorz XV nadał Berniniemu honorowy tytuł „Cavaliere” (Rycerz), którym artysta posługiwał się z dumą. Było to oficjalne potwierdzenie jego wysokiej pozycji i zasług dla sztuki.

Przywiązanie do Rzymu

Bernini był głęboko związany z Rzymem. Słowa papieża Urbana VIII, że Bernini jest „stworzony dla Rzymu, a Rzym dla niego”, idealnie oddają jego symbiotyczną relację z miastem.

Renowacje antyków

We wczesnej młodości Bernini zajmował się renowacją antycznych rzeźb. Jego umiejętność dodania marmurowego materaca do „Śpiącego Hermafrodyty”, który wyglądał niezwykle realistycznie, świadczy o jego wczesnych, imponujących zdolnościach technicznych.

Szybkość pracy

Już jako nastolatek Bernini był tak biegłym rzeźbiarzem, że rozważano powierzenie mu dokończenia dzieła Michała Anioła. Ta historia podkreśla jego wyjątkowy talent i szybkość, z jaką opanował rzemiosło.

Kluczowe etapy kariery Gian Lorenzo Berniniego

• 1606: Przeprowadzka rodziny Berninich do Rzymu.
• Ok. 1608: Uznany za cudowne dziecko, zwraca na siebie uwagę papieża Pawła V.
• 1619–1625: Okres kluczowej współpracy z kardynałem Scipione Borghese, powstają arcydzieła rzeźbiarskie.
• 1629: Mianowanie Architektem Bazyliki św. Piotra.
• 1647–1652: Tworzenie ikonicznej „Ekstazy św. Teresy”.
• 1651: Ukończenie Fontanny Czterech Rzek, symbolu Rzymu.
• 1665: Podróż do Paryża na dwór króla Ludwika XIV, potwierdzająca międzynarodową sławę.
• 1680: Śmierć artysty w Rzymie, kończąca epokę baroku.

Gian Lorenzo Bernini był prawdziwym geniuszem baroku, którego wpływ na sztukę europejską jest nie do przecenienia. Jego dzieła, łączące w sobie pasję, dramaturgię i niezrównane mistrzostwo techniczne, nie tylko ukształtowały oblicze Rzymu, ale także wyznaczyły nowe ścieżki rozwoju dla rzeźby i architektury. Bernini pozostaje postacią, której twórczość wciąż fascynuje i inspiruje, będąc świadectwem potęgi ludzkiego talentu.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Gian_Lorenzo_Bernini