Hokusai Katsushika: japoński mistrz drzeworytu z Kanagawy

0

Katsushika Hokusai, urodzony jako Tokitarō, to jedna z najbardziej znaczących postaci w historii japońskiej sztuki. Przyszedł na świat prawdopodobnie 31 października 1760 roku w dzielnicy Katsushika w Edo (dzisiejsze Tokio). Artysta, znany na całym świecie pod mononimem Hokusai, żył do 10 maja 1849 roku, dożywając sędziwego wieku 88 lat. W ciągu swojej niezwykle płodnej kariery artystycznej, która obejmowała wiele dekad, posługiwał się co najmniej trzydziestoma różnymi pseudonimami, co świadczy o jego nieustannej ewolucji i poszukiwaniach artystycznych. Jego życie to historia niezmordowanego twórcy, który pozostawił po sobie monumentalne dziedzictwo, składające się z ponad 30 000 prac, w tym ikonicznej serii „36 widoków na górę Fuji”.

Pochodzący z rodziny rzemieślniczej, Hokusai był synem Nakajimy Ise, wytwórcy luster dla ówczesnego szoguna. Jego życie prywatne obejmowało dwa małżeństwa i pięcioro dzieci, w tym córkę Ei (Ōi), która również została artystką i jego bliską współpracowniczką. Zmiany pseudonimów artysty często korelowały ze zmianami stylistycznymi w jego twórczości, co pozwala historykom sztuki na precyzyjne datowanie i analizę jego biografii artystycznej. Dziś dzieła Katsushiki Hokusaia, a zwłaszcza „Wielka fala w Kanagawie”, są symbolami japońskiej sztuki ukiyo-e i inspirują artystów na całym świecie.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na 10 maja 1849 roku miał 88 lat.
• Żona/Mąż: Dwukrotnie żonaty.
• Dzieci: Pięcioro dzieci (dwóch synów, trzy córki).
• Zawód: Malarz, drzeworytnik, ilustrator.
• Główne osiągnięcie: Seria „36 widoków na górę Fuji”, w tym „Wielka fala w Kanagawie”.

Podstawowe informacje o Katsushika Hokusai

Prawdziwe imię, data i miejsce urodzenia

Katsushika Hokusai, urodzony jako Tokitarō, przyszedł na świat prawdopodobnie 31 października 1760 roku w dystrykcie Katsushika w Edo, które dziś jest stolicą Japonii – Tokio. Nazwa dystryktu, w którym się urodził, stała się integralną częścią jego artystycznego nazwiska. Jego życie przypadło na burzliwy okres zmian w Japonii, obejmując epokę Edo.

Tożsamość artystyczna i znaczenie pseudonimu

Choć artysta jest powszechnie znany pod mononimem Hokusai, jego pełne nazwisko rodowe brzmiało Katsushika Hokusai. Pseudonim „Hokusai” można przetłumaczyć jako „Północne Studio”, co może odnosić się do jego miejsca zamieszkania lub preferencji artystycznych. Ta prostota i rozpoznawalność jego ostatniego pseudonimu przyczyniły się do jego międzynarodowej sławy, czyniąc go jednym z najbardziej rozpoznawalnych japońskich artystów na świecie.

Długowieczność i data śmierci

Katsushika Hokusai cieszył się niezwykłą długowiecznością, zmarł 10 maja 1849 roku w wieku 88 lat w Edo. Jego aktywność twórcza nie ustawała aż do ostatnich chwil życia, co jest rzadkością w historii sztuki. Ta długowieczność pozwoliła mu na eksplorowanie i doskonalenie swojego stylu przez wiele dekad, pozostawiając po sobie ogromny dorobek artystyczny.

Wielość imion i pseudonimów oraz ich znaczenie dla periodyzacji biografii

W ciągu swojego życia Katsushika Hokusai posługiwał się co najmniej trzydziestoma różnymi nazwiskami i pseudonimami. Ta niezwykła liczba przewyższała każdego innego znaczącego artystę tamtego okresu. Historycy sztuki wykorzystują te zmiany imion jako klucz do periodyzacji jego biografii, ponieważ często były one bezpośrednio powiązane ze znaczącymi zmianami w jego stylu artystycznym i kierunkach twórczych. Takie pseudonimy jak Shunrō, Sōri, Taito czy Iitsu-sōri pomagają śledzić jego artystyczną podróż.

Rodzina i życie prywatne Katsushika Hokusai

Pochodzenie z rodziny rzemieślniczej

Katsushika Hokusai urodził się w rodzinie rzemieślników. Uważa się, że jego ojcem był Nakajima Ise, który wykonywał zawód wytwórcy luster na potrzeby dworu szoguna. To rzemieślnicze pochodzenie mogło wpłynąć na jego późniejsze zamiłowanie do precyzji i dbałości o szczegóły w swojej twórczości, a także na zrozumienie materiałów i technik.

Status w rodzinie i przypuszczalna tożsamość matki

Historycy sztuki przypuszczają, że matka Hokusaia mogła być konkubiną, ponieważ jego ojciec nigdy nie uczynił go swoim oficjalnym spadkobiercą. Ta niepewność co do statusu matki może sugerować złożoność życia rodzinnego artysty i jego pozycję w rodzinie.

Pierwsze małżeństwo i jego tragiczny koniec

W dekadzie swojej pracy w studio Shunshō, Hokusai ożenił się po raz pierwszy. Niestety, niewiele wiadomo o jego pierwszej żonie poza faktem, że zmarła na początku lat 90. XVIII wieku. Ta strata z pewnością wpłynęła na życie osobiste artysty, choć szczegóły pozostają nieznane.

Drugie małżeństwo i potomstwo

W 1797 roku Katsushika Hokusai ożenił się ponownie. Z obu związków doczekał się w sumie pięciorga dzieci: dwóch synów i trzech córek. Obecność dzieci z pewnością wniosła do jego życia nową dynamikę, a jego rodzina często stanowiła inspirację lub wsparcie w jego artystycznej pracy, jak w przypadku córki Ei.

Córka Ei (Ōi) – artystka i asystentka

Najmłodsza córka Hokusaia, Ei, znana również jako Ōi, podążyła śladami ojca, stając się artystką. W późniejszych latach swojego życia pełniła funkcję jego asystentki, co świadczy o silnych więziach rodzinnych i artystycznych, a także o jej własnym talencie i zaangażowaniu w sztukę. Współpraca z córką z pewnością była dla artysty cennym wsparciem.

Kariera i rozwój artystyczny Katsushika Hokusai

Wczesne początki i nauka u ojca

Katsushika Hokusai zaczął malować już w wieku około sześciu lat. Prawdopodobnie uczył się podstaw od swojego ojca, malując ozdobne wzory wokół luster. Te wczesne doświadczenia z malowaniem mogły zaszczepić w nim pasję do sztuki i wykształcić pierwsze umiejętności artystyczne, które rozwijał przez całe życie.

Praca w księgarni i bibliotece

W wieku 12 lat Hokusai został wysłany do pracy w księgarni i bibliotece. W tamtych czasach popularną formą rozrywki było czytanie pozycji drukowanych z bloków drzeworytniczych. Praca w takim miejscu z pewnością dała mu kontakt z bogactwem japońskiej literatury i sztuki druku, co mogło zainspirować go do własnej działalności artystycznej.

Praktyka u drzeworytnika i zdobywanie podstaw technicznych

W wieku 14 lat Hokusai rozpoczął praktykę jako uczeń rzeźbiarza w drewnie. Kontynuował ją do 18. roku życia, zdobywając cenne techniczne podstawy niezbędne do tworzenia drzeworytów. Ta nauka rzemiosła była fundamentem dla jego późniejszej kariery jako drzeworytnika, pozwalając mu na pełne opanowanie trudnej techniki druku.

Szkoła Katsukawa i pierwsze publikacje

W wieku 18 lat Katsushika Hokusai wstąpił do prestiżowego studia Katsukawa Shunshō. Tam, pod pseudonimem Shunrō, opublikował swoje pierwsze prace w 1779 roku. Były to obrazy przedstawiające aktorów kabuki, co było popularnym tematem w sztuce ukiyo-e tamtego okresu. Rozpoczął tym samym swoją profesjonalną karierę artystyczną.

Wydalenie ze szkoły i droga do niezależności artystycznej

Po śmierci swojego mistrza, Shunshō, Hokusai zaczął badać inne style artystyczne, w tym europejskie miedzioryty. To zainteresowanie zostało uznane za odstępstwo od tradycji szkoły, co doprowadziło do jego wydalenia. Hokusai uznał ten moment za kluczowy przełom, który zmotywował go do rozwoju własnego, unikalnego stylu, niezależnego od akademickich ograniczeń.

Niezależność artystyczna

W 1798 roku Hokusai podjął ważną decyzję – przekazał swoje imię uczniowi i po raz pierwszy stał się w pełni niezależnym artystą. Przyjął wówczas nazwisko Hokusai Tomisa, co symbolizowało nowy etap w jego karierze, skupiony na samodzielnym eksplorowaniu i kreowaniu własnej wizji artystycznej.

Innowacje w tematyce ukiyo-e

Katsushika Hokusai odegrał kluczową rolę w transformacji stylu ukiyo-e. Przeniósł jego fokus z tradycyjnych portretów pięknych kobiet (bijin-ga) i aktorów kabuki na szersze tematy, takie jak krajobrazy, rośliny i sceny z życia codziennego. Ta innowacja otworzyła nowe możliwości dla gatunku i przyczyniła się do jego dalszej popularności.

Skala twórczości

W trakcie swojej długiej i niezwykle płodnej kariery, Hokusai wyprodukował monumentalną liczbę ponad 30 000 obrazów, szkiców, drzeworytów oraz ilustracji. Ta oszałamiająca ilość prac świadczy o jego niezwykłej pracowitości, wszechstronności i nieustannym dążeniu do tworzenia. Jego dorobek stanowi skarbnicę japońskiej sztuki.

Najważniejsze dzieła Katsushika Hokusai

Warto wiedzieć: Katsushika Hokusai stworzył dzieła, które zdefiniowały japońską sztukę drzeworytu i zdobyły uznanie na całym świecie.

Seria „36 widoków na górę Fuji”

Stworzona na początku lat 30. XIX wieku seria drzeworytów „36 widoków na górę Fuji” (Thirty-six Views of Mount Fuji) była odpowiedzią na rosnący krajowy boom turystyczny oraz osobistą fascynację artysty świętą górą Fuji. Ta seria stała się jednym z jego najbardziej rozpoznawalnych dzieł, prezentującym górę z różnych perspektyw i w różnych warunkach atmosferycznych.

„Wielka fala w Kanagawie”

Najbardziej ikoniczny drzeworyt z serii „36 widoków na górę Fuji” to bez wątpienia „Wielka fala w Kanagawie” (The Great Wave off Kanagawa). W tym arcydziele Hokusai wykorzystał zachodnią perspektywę do przedstawienia głębi i objętości, tworząc dynamiczną scenę, w której potężna fala grozi łodziom, a w tle majaczy spokojna góra Fuji. To dzieło stało się symbolem japońskiej sztuki na całym świecie.

„Piękna pogoda o poranku” (Czerwona Fuji)

Kolejnym kluczowym dziełem z serii o górze Fuji jest „Piękna pogoda o poranku”, znana również jako „Czerwona Fuji”. Obok „Wielkiej fali”, ten drzeworyt o charakterystycznej czerwonej barwie góry podczas wschodzącego słońca, stał się fundamentem międzynarodowej rozpoznawalności artysty. Ukazuje on Fuji w subtelnym, spokojnym świetle, kontrastując z dramatyzmem Wielkiej Fali.

„Hokusai Manga” i podręczniki sztuki

Od 1811 roku Katsushika Hokusai tworzył obszerny zbiór „Hokusai Manga”, który zawierał tysiące humorystycznych rysunków przedstawiających przedmioty, zwierzęta, rośliny, postacie ludzkie i sceny z życia codziennego. Te ilustrowane księgi (ehon) służyły nie tylko rozrywce, ale także jako podręczniki sztuki dla aspirujących artystów, demonstrując różnorodność tematów i technik.

„Sen żony rybaka”

„Sen żony rybaka” to jedno z najsłynniejszych dzieł Hokusaia z gatunku shunga, czyli sztuki erotycznej. Obraz ten przedstawia scenę z młodą kobietą w uścisku dwóch ośmiornic. Mimo kontrowersyjnej tematyki, dzieło to świadczy o odwadze artysty w eksplorowaniu różnych aspektów ludzkiej natury i sztuki, a także o jego umiejętnościach w przedstawianiu skomplikowanych kompozycji.

„Sto widoków na górę Fuji”

Rozpoczęta w 1834 roku seria „Sto widoków na górę Fuji” jest znaczącą serią krajobrazową, uważaną za arcydzieło wśród jego książek z obrazami krajobrazów. Ta obszerna kolekcja pokazuje mistrzostwo Hokusaia w przedstawianiu natury i dowodzi jego nieustannej fascynacji górą Fuji, która pojawia się w niezliczonych odsłonach.

Wpływ i dziedzictwo Katsushika Hokusai

Inspiracja dla europejskich mistrzów i japonizm

Twórczość Katsushiki Hokusaia miała znaczący wpływ na zachodnich artystów, szczególnie podczas fali japonizmu w XIX wieku. Wielcy mistrzowie, tacy jak Vincent van Gogh i Claude Monet, byli zafascynowani jego dziełami, czerpiąc inspirację z jego kompozycji, kolorystyki i podejścia do przedstawiania natury i życia. Hokusai stał się pomostem między sztuką japońską a europejską.

Rola w edukacji młodych artystów

W ciągu swojego życia Hokusai wykształcił około 50 uczniów, przekazując im swoją wiedzę, techniki i wizję artystyczną. Jego nauczanie przyczyniło się do rozprzestrzenienia jego stylu i filozofii artystycznej, kształtując kolejne pokolenia japońskich artystów i zapewniając ciągłość tradycji ukiyo-e. Jego wpływ na edukację artystyczną był znaczący.

Precyzja i kontrola nad procesem twórczym

Katsushika Hokusai przywiązywał ogromną wagę do jakości wykonania swoich prac. Zachowały się listy, w których upominał rzeźbiarzy bloków drzeworytniczych, gdy ci odchodzili od jego specyficznego stylu rysowania detali, takich jak nosy czy oczy. Ta dbałość o szczegóły i kontrola nad procesem twórczym świadczy o jego perfekcjonizmie i zaangażowaniu w osiągnięcie artystycznej doskonałości.

Inne projekty i wydarzenia z życia Katsushika Hokusai

Współpraca z Takizawą Bakinem

W latach 1804–1815 Katsushika Hokusai współpracował z popularnym powieściopisarzem Takizawą Bakinem, ilustrując jego książki. Ich współpraca, choć owocna artystycznie, zakończyła się z powodu konfliktów charakterów, co pokazuje, że nawet w świecie sztuki relacje międzyludzkie mogą stanowić wyzwanie.

Gigantyczne portrety i autopromocja

Hokusai słynął z talentu do autopromocji. W 1804 roku namalował gigantyczny portret mnicha Darumy za pomocą miotły i wiader tuszu. Obraz miał powierzchnię 200 metrów kwadratowych, co było niezwykłym wydarzeniem i doskonałym sposobem na zwrócenie na siebie uwagi publiczności i dworu szoguna.

Udział w konkursach przed szogunem

Artysta brał również udział w rywalizacjach artystycznych na dworze szoguna. W jednej z takich konkurencji wygrał, malując niebieską krzywą, a następnie puszczając po niej kurczaka z łapami umoczonymi w czerwonej farbie, co stworzyło efekt liści klonu na rzece. Ta inwencja i kreatywność z pewnością imponowały.

Późne lata w Obuse i dzieła z tego okresu

W wieku 83 lat Katsushika Hokusai przeniósł się do Obuse, gdzie kontynuował swoją twórczość. Tam stworzył kolejne arcydzieła, takie jak „Męska fala” i „Żeńska fala”, które potwierdzają jego nieustającą pasję i umiejętności artystyczne nawet w podeszłym wieku. Pobyt w Obuse był dla niego okresem twórczej produktywności.

Zdrowie, tragedie i duchowe praktyki Katsushika Hokusai

Straty spowodowane pożarem studia

W 1839 roku, w wieku 79 lat, studio Hokusaia padło ofiarą pożaru. Ogień strawił znaczną część jego dorobku artystycznego i warsztatu pracy, co stanowiło tragiczną stratę dla artysty i historii sztuki. Mimo tej tragedii, Hokusai kontynuował tworzenie.

Codzienne egzorcyzmy i duchowe wierzenia

Między 1842 a 1843 rokiem, Hokusai każdego ranka malował chińskie lwy (shishi). Nazywał te czynności „codziennymi egzorcyzmami”, wierząc, że mają one chronić go przed nieszczęściem i złymi mocami. Te praktyki odzwierciedlają jego duchowe życie i poszukiwania.

Ciekawostki o Katsushika Hokusai

Religijne znaczenie imienia artysty

Imię Hokusai, oznaczające „Północne Studio”, zostało wybrane na cześć Gwiazdy Polarnej. Gwiazda Polarna jest symbolem bóstwa ważnego w buddyjskiej szkole Nichiren, co nadaje pseudonimowi artysty głębsze, duchowe znaczenie i wskazuje na jego powiązania z wierzeniami.

Filozofia ciągłego doskonalenia w sztuce

Katsushika Hokusai głosił filozofię ciągłego doskonalenia. Pisał, że nic, co stworzył przed 70. rokiem życia, nie jest warte uwagi, a prawdziwą boskość w sztuce spodziewał się osiągnąć dopiero w wieku 110 lat. Ta wizja pokazuje jego nieustanne dążenie do perfekcji i wiary w nieograniczony potencjał artystyczny.

Międzynarodowe uznanie – krater na Merkurym

Sława Katsushiki Hokusaia wykroczyła daleko poza Ziemię. Jego imieniem nazwano jeden z kraterów na planecie Merkury, co stanowi niezwykłe świadectwo jego uniwersalnego i ponadczasowego wpływu na kulturę i sztukę, wykraczającego poza granice naszej planety.

Lista pseudonimów i dat ich używania

Niezwykła liczba pseudonimów używanych przez Katsushikę Hokusaia odzwierciedlała jego artystyczną ewolucję i kolejne etapy życia. Poniżej przedstawiono niektóre z nich:

• Shunrō (ok. 1779–1797)
• Sōri (ok. 1797–1806)
• Taito I (ok. 1806–1811)
• Taito II (ok. 1811–1820)
• Iitsu (ok. 1820–1834)
• Tomisa (1798)
• Hokusai (ostatni pseudonim, używany od ok. 1820 roku)

Chronologia kluczowych wydarzeń w karierze

Kariera Katsushiki Hokusaia była długa i pełna przełomowych momentów:

Kontekst historyczny

Twórczość Katsushiki Hokusaia przypada na okres Edo (1603–1868) w historii Japonii, czas względnego pokoju i izolacji od świata zewnętrznego, ale także okres dynamicznego rozwoju kultury miejskiej i sztuki popularnej. W tym samym roku, w którym Hokusai opublikował swoje pierwsze prace (1779), w Europie trwały przygotowania do rewolucji francuskiej, a w Stanach Zjednoczonych dopiero co zakończyła się wojna o niepodległość.

Kluczowe aspekty twórczości

Warto wiedzieć: Hokusai był pionierem w dziedzinie drzeworytu, wprowadzając nowe techniki i tematykę, która zrewolucjonizowała sztukę japońską i wpłynęła na artystów na całym świecie.

Ewolucja stylu i pseudonimy

Zmiany pseudonimów Katsushiki Hokusaia nie były jedynie formalnością, lecz odzwierciedlały głębokie przemiany stylistyczne. Od wczesnych prac w stylu szkoły Katsukawa, poprzez eksplorację europejskich technik, aż po stworzenie własnego, niepowtarzalnego języka artystycznego, każdy pseudonim symbolizuje kolejny etap jego twórczej drogi.

Mistrzostwo w przedstawianiu natury i pejzażu

Szczególne uznanie zdobyły serie takie jak „36 widoków na górę Fuji” oraz „Sto widoków na górę Fuji”. Te dzieła nie tylko dokumentują piękno japońskiego krajobrazu, ale także ukazują głębokie zrozumienie przez artystę sił natury, dynamiki wody i subtelności światła. Jego zdolność do uchwycenia ulotnych momentów i emocji w naturze jest niezrównana.

„Hokusai Manga” – encyklopedia japońskiego życia

„Hokusai Manga” to nie tylko zbiór humorystycznych rysunków, ale prawdziwa encyklopedia japońskiego życia przełomu XVIII i XIX wieku. Od codziennych czynności, przez zwierzęta i rośliny, po sceny mitologiczne i historyczne – Hokusai z niezwykłą wnikliwością dokumentował otaczający go świat, czyniąc swoje prace dostępnymi i zrozumiałymi dla szerokiej publiczności.

Katsushika Hokusai, jako japoński malarz i drzeworytnik, pozostawił po sobie dziedzictwo ponad 30 000 prac, które wywarły trwały wpływ na sztukę światową. Jego nieustanne dążenie do samodoskonalenia, nawet w późnym wieku, stanowi inspirującą lekcję o pasji i sile artystycznego ducha. Dzieła takie jak „Wielka fala w Kanagawie” są dziś rozpoznawalne na całym świecie, cementując jego pozycję jako jednego z najwybitniejszych artystów w historii.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Hokusai