Jimmy Carter: Prezydent USA, laureat Pokojowej Nagrody Nobla.

0

James Earl Carter Jr., powszechnie znany jako Jimmy Carter, to były 39. prezydent Stanów Zjednoczonych, który zyskał uznanie jako najdłużej żyjący przywódca tego kraju. Urodzony 1 października 1924 roku, Jimmy Carter był aktywny przez całe swoje stuletnie życie, a po zakończeniu prezydentury w 1981 roku poświęcił się działalności filantropijnej i pokojowej. Jego długotrwałe małżeństwo z Rosalynn Smith Carter, trwające 77 lat aż do jej śmierci w lutym 2023 roku, było fundamentem jego życia osobistego i publicznego. Zmarł 29 grudnia 2024 roku, pozostawiając po sobie bogate dziedzictwo służby publicznej i zaangażowania w sprawy ludzkości.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: W grudniu 2024 roku Jimmy Carter miał 100 lat.
• Żona/Mąż: Rosalynn Smith Carter (zmarła w 2023 roku).
• Dzieci: Cztery – John William „Jack”, James Earl „Chip”, Jeffrey „Jeff” i Amy Lynn.
• Zawód: 39. Prezydent Stanów Zjednoczonych, gubernator Georgii, wynalazca, pisarz, filantrop.
• Główne osiągnięcie: Doprowadzenie do podpisania porozumień Camp David, a także niestrudzona działalność pokojowa i humanitarna po prezydenturze.

Kim był Jimmy Carter?

Jimmy Carter, właściwie James Earl Carter Jr., to postać o niezwykłej historii, która wykracza daleko poza jego prezydenturę. Urodził się 1 października 1924 roku w Plains, w stanie Georgia, co czyni go pierwszym prezydentem USA urodzonym w szpitalu. Jego życie, naznaczone służbą wojskową, powrotem do rodzinnego gospodarstwa, a następnie karierą polityczną, zakończoną objęciem najwyższego urzędu w państwie, jest przykładem niezwykłej drogi życiowej. Jako 39. prezydent Stanów Zjednoczonych, Carter sprawował swój urząd w latach 1977–1981, wprowadzając swoje wizje i priorytety do polityki krajowej i zagranicznej. Po opuszczeniu Białego Domu, jego działalność nabrała nowego wymiaru, skupiając się na filantropii, mediacjami pokojowymi i promowaniu praw człowieka, co przyniosło mu uznanie na arenie międzynarodowej.

Podstawowe informacje biograficzne

Data i miejsce urodzenia

James Earl Carter Jr., znany światu jako Jimmy Carter, przyszedł na świat 1 października 1924 roku. Jego narodziny miały miejsce w Plains, niewielkiej miejscowości w stanie Georgia. Jest on historycznie pierwszym prezydentem Stanów Zjednoczonych, który urodził się w szpitalu.

Wiek i długowieczność

Jimmy Carter przeszedł do historii jako najdłużej żyjący prezydent Stanów Zjednoczonych. Jako jedyny w dziejach osiągnął wiek 100 lat, co czyni go rekordzistą pod względem długowieczności wśród wszystkich lokatorów Białego Domu. Jego setne urodziny obchodzono w październiku 2024 roku, na krótko przed jego śmiercią w grudniu tego samego roku.

Śmierć i miejsce pochówku

Jimmy Carter zmarł 29 grudnia 2024 roku, w wieku 100 lat. Jego odejście nastąpiło w jego rodzinnym domu w Plains, w stanie Georgia. Jego miejscem spoczynku stała się posiadłość Jimmy Carter House.

Życie prywatne i rodzina

Małżeństwo z Rosalynn Smith Carter

Kluczową postacią w życiu Jimmy’ego Cartera była jego żona, Rosalynn Smith Carter. Para pobrała się w 1946 roku i przeżyła razem 77 lat, aż do jej śmierci w lutym 2023 r. Ich małżeństwo było jednym z najdłuższych i najbardziej partnerskich związków w historii amerykańskich par prezydenckich, stanowiąc fundament wsparcia dla jego licznych przedsięwzięć, zarówno w życiu prywatnym, jak i publicznym.

Jimmy Carter i Rosalynn Smith Carter mieli czworo dzieci: Johna Williama „Jacka”, Jamesa Earla „Chipa”, Jeffreya „Jeffa” oraz Amy Lynn. Dzieci te były dla niego ważnym wsparciem przez całe życie.

Powrót do Plains i przejęcie rodzinnego gospodarstwa

Po zakończeniu swojej kariery wojskowej w 1953 roku, Jimmy Carter podjął decyzję o powrocie do rodzinnego domu w Plains. Decyzja ta była motywowana śmiercią jego ojca i koniecznością przejęcia rodzinnego gospodarstwa uprawy orzeszków ziemnych. To właśnie to doświadczenie stało się fundamentem jego wizerunku jako „rolnika z Georgii”, który towarzyszył mu przez całą karierę polityczną.

Kariera polityczna i publiczna

Gubernator stanu Georgia

Zanim Jimmy Carter wkroczył na scenę polityczną na szczeblu krajowym, zdobywał doświadczenie jako polityk stanowy. W latach 1971–1975 pełnił funkcję 76. gubernatora stanu Georgia. W tym okresie zyskał miano jednego z „gubernatorów Nowego Południa” dzięki swojemu silnemu zaangażowaniu w proces desegregacji rasowej, co stanowiło ważny krok w kierunku równości rasowej w regionie.

Prezydentura Stanów Zjednoczonych (1977–1981)

Droga do prezydentury – „czarny koń”

W 1976 roku Jimmy Carter, wówczas polityk niemal nieznany poza Georgią, zaskoczył wszystkich, zdobywając nominację Partii Demokratycznej jako tzw. „czarny koń” (dark horse). Jego kampania opierała się na wizerunku uczciwego i prostego człowieka z Południa. W wyborach ogólnokrajowych zdołał pokonać urzędującego prezydenta Geralda Forda, co było znaczącym zwycięstwem dla outsidera politycznego.

Kluczowe decyzje i inicjatywy prezydenckie

Podczas swojej prezydentury, Jimmy Carter podjął szereg znaczących decyzji i inicjatyw, które miały na celu reformę kraju i umocnienie jego pozycji na arenie międzynarodowej. Wiele z tych działań spotkało się z mieszanymi reakcjami, ale miało dalekosiężne skutki.

Ułaskawienie uchylających się od poboru

Jedną z pierwszych kontrowersyjnych decyzji prezydenta Cartera było ułaskawienie wszystkich osób uchylających się od poboru do wojska podczas wojny w Wietnamie. Celem tej decyzji było uleczenie narodowych ran po trudnym i podzielonym konflikcie, co miało symbolicznie zamknąć pewien rozdział w historii Stanów Zjednoczonych.

Porozumienia Camp David

Największym sukcesem dyplomatycznym prezydentury Jimmy’ego Cartera jest bez wątpienia doprowadzenie do podpisania historycznych porozumień Camp David w 1978 roku. Dokument ten położył fundament pod traktat pokojowy między Izraelem a Egiptem, co stanowiło przełom w długotrwałym konflikcie na Bliskim Wschodzie i zostało uznane za jego wybitne osiągnięcie.

Traktaty dotyczące Kanału Panamskiego

W sferze polityki zagranicznej, administracja Cartera wynegocjowała również traktaty dotyczące Kanału Panamskiego, co miało na celu przekazanie kontroli nad tym strategicznym kanałem Panamie, co było ważnym krokiem w relacjach między Stanami Zjednoczonymi a Ameryką Łacińską.

Rozmowy SALT II ze Związkiem Radzieckim

Prezydent Carter był również inicjatorem drugiej rundy rozmów SALT II ze Związkiem Radzieckim, mających na celu ograniczenie zbrojeń strategicznych. Choć traktat ten nie został ratyfikowany przez Senat USA z powodu inwazji ZSRR na Afganistan, stanowił on ważny element wysiłków na rzecz kontroli zbrojeń w okresie Zimnej Wojny.

Nawiązanie stosunków dyplomatycznych z Chinami

Kolejnym istotnym osiągnięciem w polityce zagranicznej była oficjalne nawiązanie stosunków dyplomatycznych z Chińską Republiką Ludową. Ta decyzja otworzyła nowy rozdział w relacjach między dwoma mocarstwami i miała znaczący wpływ na globalną równowagę sił.

Utworzenie Departamentu Energii oraz Departamentu Edukacji

W sferze administracyjnej, prezydent Carter dążył do modernizacji struktury państwa. Utworzył dwa nowe departamenty na szczeblu gabinetowym: Departament Energii oraz Departament Edukacji. Tworzenie tych resortów odzwierciedlało jego priorytety w zakresie zarządzania zasobami energetycznymi kraju oraz podnoszenia poziomu edukacji.

Zakończenie prezydentury – porażka wyborcza

Prezydentura Jimmy’ego Cartera zakończyła się porażką w wyborach w 1980 roku. Na wynik ten wpływ miały przede wszystkim trudne wydarzenia zewnętrzne, takie jak kryzys zakładników w Iranie, który trwał przez 444 dni, oraz radziecka inwazja na Afganistan. Dodatkowo, trudna sytuacja gospodarcza w kraju, charakteryzująca się kryzysem naftowym i wysoką inflacją, przyczyniła się do spadku jego popularności i ostatecznie do utraty urzędu na rzecz Ronalda Reagana.

Służba wojskowa

Wykształcenie i służba w Marynarce Wojennej USA

Zanim Jimmy Carter rozpoczął swoją karierę polityczną, poświęcił lata służbie wojskowej. W 1946 roku ukończył prestiżową Akademię Marynarki Wojennej USA (U.S. Naval Academy) w Annapolis, uzyskując tytuł Bachelor of Science. To wydarzenie zapoczątkowało jego wieloletnią karierę w siłach zbrojnych Stanów Zjednoczonych.

Służył w marynarce wojennej (United States Navy) w latach 1946–1953 w służbie czynnej. Jego specjalizacją była służba na okrętach podwodnych, co wymagało dyscypliny, odwagi i precyzji. Doświadczenia zdobyte w wojsku z pewnością ukształtowały jego charakter i podejście do obowiązków.

Nagrody i osiągnięcia

Pokojowa Nagroda Nobla

W 2002 roku Jimmy Carter został uhonorowany Pokojową Nagrodą Nobla. Nagroda ta była wyrazem uznania dla jego dekad niestrudzonych wysiłków na rzecz znajdowania pokojowych rozwiązań konfliktów międzynarodowych oraz promowania demokracji i praw człowieka na całym świecie. Jest to jedno z najbardziej prestiżowych wyróżnień, jakie można otrzymać za działalność na rzecz pokoju.

Działalność pisarska

Jimmy Carter jest również autorem licznych książek. Jego dorobek literacki obejmuje wspomnienia polityczne, poezję oraz komentarze dotyczące skomplikowanego konfliktu izraelsko-palestyńskiego. Jego płodność jako autora czyni go jednym z najbardziej aktywnych pisarsko byłych prezydentów Stanów Zjednoczonych, co pozwala na głębsze zrozumienie jego myśli i perspektywy.

Kluczowe nagrody i wyróżnienia

• Pokojowa Nagroda Nobla (2002)

Filantropia i działalność społeczna po prezydenturze

Choć prezydentura Jimmy’ego Cartera zakończyła się w 1981 roku, jego aktywność publiczna i zaangażowanie społeczne nabrały tempa po opuszczeniu Białego Domu. Okres post-prezydentury Cartera, trwający ponad 43 lata, jest absolutnym rekordem w historii Stanów Zjednoczonych i stanowi świadectwo jego nieustannej chęci służenia innym.

Carter Center – cele i działania

W 1982 roku Jimmy Carter założył Carter Center, organizację non-profit, która stała się filarem jego działalności filantropijnej. Centrum to zajmuje się szerokim zakresem działań, w tym monitorowaniem wyborów na całym świecie, mediacjami pokojowymi w konfliktach międzynarodowych oraz walką z tzw. zapomnianymi chorobami tropikalnymi. Jego praca w ramach Carter Center przyniosła wymierne korzyści milionom ludzi na całym świecie.

Walka z chorobami tropikalnymi (drakunkuloza)

Jednym z najbardziej znaczących osiągnięć Carter Center, a tym samym samego Jimmy’ego Cartera, jest jego kluczowa rola w niemal całkowitym wyeliminowaniu drakunkulozy, choroby wywoływanej przez robaka gwinejskiego. Carter osobiście angażował się w kampanie zdrowotne w Afryce i Azji, przyczyniając się do znaczącego ograniczenia tej wyniszczającej choroby.

Współpraca z Habitat for Humanity

Przez dziesięciolecia Jimmy Carter był najbardziej znaną twarzą organizacji Habitat for Humanity. Jego zaangażowanie wykraczało poza wsparcie finansowe – osobiście pracował na budowach domów dla osób ubogich, co stało się symbolem jego skromności, etyki pracy i głębokiego zaangażowania w pomoc potrzebującym. Ta działalność zyskała mu szerokie uznanie i podziw.

Kryzysy i kontrowersje związane z prezydenturą

Prezydentura Jimmy’ego Cartera, choć naznaczona ważnymi osiągnięciami, była również okresem zmagań z poważnymi kryzysami, które znacząco wpłynęły na jego kadencję i odbiór społeczny.

Kryzys zakładników w Iranie

Końcówka kadencji prezydenta Cartera została przyćmiona przez kryzys zakładników w Iranie, który trwał od 1979 do 1981 roku. W tym okresie 52 Amerykanów było przetrzymywanych w Teheranie przez 444 dni. Ten długotrwały i skomplikowany kryzys znacząco osłabił jego poparcie społeczne i wywołał poczucie bezradności w obliczu sytuacji międzynarodowej.

„Incydent z królikiem”

W 1979 roku administracja Cartera musiała zmierzyć się z tzw. „incydentem z królikiem”. Choć wydarzenie to może wydawać się błahe, stanowiło ono jeden z elementów, które przyczyniły się do postrzegania prezydenta jako osoby nie zawsze skutecznie radzącej sobie z wyzwaniami.

Radziecka inwazja na Afganistan i bojkot Igrzysk Olimpijskich

Oskarżenia o nieudolność w obliczu radzieckiej inwazji na Afganistan, która miała miejsce w 1979 roku, również negatywnie wpłynęły na wizerunek administracji Cartera. W odpowiedzi na ten akt agresji, Stany Zjednoczone podjęły decyzję o bojkotowaniu Igrzysk Olimpijskich w Moskwie w 1980 roku, co było znaczącym, choć kontrowersyjnym gestem politycznym.

Ciekawostki

Warto wiedzieć: Jimmy Carter jest jedynym prezydentem USA pochodzącym ze stanu Georgia.

Warto wiedzieć: Jego post-prezydentura (okres po opuszczeniu Białego Domu) trwała ponad 43 lata, co jest absolutnym rekordem w historii Stanów Zjednoczonych.

Kluczowe fakty biograficzne

• Urodzony: 1 października 1924 roku w Plains, Georgia
• Pierwszy prezydent USA urodzony w szpitalu
• Pełnił urząd 39. Prezydenta USA (1977–1981)
• Najdłużej żyjący prezydent w historii USA (osiągnął 100 lat)
• Zmarł: 29 grudnia 2024 roku w Plains, Georgia

Chronologia kluczowych wydarzeń

Jimmy Carter udowodnił, że służba publiczna i działalność na rzecz pokoju mogą trwać przez całe życie, inspirując nas do empatii i nieustannego dążenia do lepszego świata. Jego postawa po prezydenturze, skupiona na rozwiązywaniu globalnych problemów i wspieraniu potrzebujących, stanowi wzór do naśladowania dla przyszłych pokoleń.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Jimmy_Carter