Søren Aabye Kierkegaard (ur. 5 maja 1813, zm. 11 listopada 1855) był duńskim filozofem, teologiem, poetą i krytykiem społecznym, powszechnie uznawanym za prekursora filozofii egzystencjalnej. Jego życie, choć stosunkowo krótkie i naznaczone osobistymi zmaganiami, obfitowało w głębokie rozważania nad kondycją ludzką, wiarą i indywidualnym doświadczeniem. Na [miesiąc rok] Søren Kierkegaard ma 211 lat. Kluczową postacią w jego życiu prywatnym były zerwane zaręczyny z Regine Olsen, które odcisnęły trwałe piętno na jego twórczości, poświęconej „pojedynczemu osobnikowi”.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: 42 lata (w chwili śmierci)
- Żona/Mąż: Brak danych (zaręczony z Regine Olsen)
- Dzieci: Brak danych
- Zawód: Filozof, teolog, pisarz
- Główne osiągnięcie: Uznawany za pierwszego filozofa egzystencjalistycznego
Podstawowe informacje o Sørena Kierkegaarda
Dane biograficzne
Søren Aabye Kierkegaard, którego nazwisko jest dziś synonimem egzystencjalizmu, urodził się 5 maja 1813 roku w Kopenhadze. Przyszedł na świat w zamożnej rodzinie, jako najmłodszy z siedmiorga dzieci. Jego życie zakończyło się 11 listopada 1855 roku, również w Kopenhadze, w wieku zaledwie 42 lat. Mimo tak krótkiego życia, pozostawił po sobie dorobek filozoficzny, który na zawsze zmienił oblicze myśli zachodniej.
Okres życia i pochodzenie
Kierkegaard żył w burzliwym okresie historycznym, lecz jego uwagę skupiała przede wszystkim ludzka egzystencja. Pochodził z Kopenhagi, miasta, które stanowiło tło dla jego codziennego życia i głębokich filozoficznych rozważań. Integralną częścią jego biografii są tragiczne wydarzenia rodzinne, które z pewnością wpłynęły na jego sposób postrzegania świata i człowieka.
Kim był Søren Kierkegaard?
Søren Kierkegaard to postać o niezwykłej wszechstronności. Definiowany jako filozof, teolog, poeta i krytyk społeczny, był przede wszystkim myślicielem poszukującym głębokiego sensu ludzkiego istnienia. Jego prace, często trudne w odbiorze, cechuje niezwykła przenikliwość w analizie ludzkiej kondycji, wiary i indywidualnego doświadczenia. Jego wpływ na rozwój filozofii XX wieku jest niepodważalny, a jego nazwisko jest dziś powszechnie rozpoznawalne na całym świecie.
Rodzina i życie prywatne Sørena Kierkegaarda
Rodzice
Ojciec Sørena, Michael Pedersen Kierkegaard, był zamożnym kupcem, człowiekiem o silnej wyobraźni i zainteresowaniach filozoficznych, co z pewnością wpłynęło na młodego syna. Matka, Ane Sørensdatter Lund Kierkegaard, była osobą skromną i religijną. Choć pochodzili z różnych warstw społecznych, zamożność ojca zapewniła Sørenowi możliwość rozwoju intelektualnego.
Rodzeństwo i dziedzictwo rodzinne
Rodzina Kierkegaarda była naznaczona tragicznymi stratami. Spośród siedmiorga dzieci, pięcioro zmarło przed ojcem, co stanowiło niezwykle bolesne doświadczenie dla całej rodziny. Jedynym bratem, który przeżył i towarzyszył Sørenowi w dorosłości, był Peter Christian Kierkegaard, późniejszy biskup. Istnieje spekulatywna teoria o wpływie rodzinnego „mitu” o gniewie Bożym na filozofię Sørena.
Warto wiedzieć: Spośród siedmiorga dzieci, tylko Søren i jego brat Peter Christian przeżyli okres dzieciństwa.
Związki i relacje osobiste
Zaręczyny z Regine Olsen
W latach 1840–1841 Søren był zaręczony z Regine Olsen, miłością swojego życia. Mimo zerwania zaręczyn, Regine pozostała kluczową postacią w jego świecie wewnętrznym, inspirując go do głębokich przemyśleń nad indywidualnym wyborem i odpowiedzialnością. To właśnie ta relacja stała się podstawą jego filozoficznych rozważań nad znaczeniem „pojedynczego osobnika”.
Edukacja i formacja Sørena Kierkegaarda
Gimnazjum i studia
Edukacja Sørena Kierkegaarda rozpoczęła się w prestiżowym Gimnazjum Østre Borgerdyd w Kopenhadze. Kontynuował swoje studia na Uniwersytecie Kopenhaskim, gdzie w 1841 roku ukończył studia teologiczne. Już na tym etapie odczuwał silną niechęć do tradycyjnej filozofii spekulatywnej, a zwłaszcza do dominującego wówczas heglowskiego racjonalizmu.
Praca dyplomowa i fascynacje akademickie
Jego praca dyplomowa, „O pojęciu ironii z nieustannym odniesieniem do Sokratesa”, zapoczątkowała jego wieloletnią fascynację postacią Sokratesa. Praca ta była wyrazem jego poszukiwań filozoficznych, które odbiegały od ówczesnych nurtów, stawiając pytanie o to, „co ma robić”, a nie tylko „co ma wiedzieć”.
Postawa wobec tradycyjnej filozofii
Kierkegaard uważał, że abstrakcyjne systemy filozoficzne, takie jak ten stworzony przez Hegla, nie są w stanie uchwycić bogactwa i złożoności ludzkiego doświadczenia. Jego krytyka heglowskiego pojęcia racjonalności była fundamentalna dla jego własnych poszukiwań filozoficznych, stawiając nacisk na konkretną ludzką rzeczywistość ponad abstrakcyjne myślenie.
Cel życiowy i zawodowy
Głównym celem Sørena Kierkegaarda było nie tyle zdobycie czystej wiedzy teoretycznej, co zrozumienie, jak żyć prawdziwie ludzkim życiem. Ta dążność do praktycznego wymiaru egzystencji była motorem jego twórczości i próbą odpowiedzi na fundamentalne pytania dotyczące sensu życia, wiary i odpowiedzialności jednostki.
Kariera i twórczość Sørena Kierkegaarda
Metoda twórcza: pseudonimy i dialog
Kierkegaard stworzył unikalną metodę komunikacji pośredniej, pisząc swoje wczesne dzieła pod licznymi pseudonimami. Pozwalało mu to prezentować różne, często sprzeczne punkty widzenia w formie złożonego dialogu, eksplorując różne sposoby istnienia i myślenia. Dzieła takie jak „Albo-albo” są doskonałym przykładem tej metody.
Dzieła publikowane pod własnym nazwiskiem
Równolegle do dzieł pseudonimowych, Kierkegaard publikował pod własnym nazwiskiem „Mowy budujące” (Upbuilding Discourses), dedykując je „pojedynczemu osobnikowi”. Te mowy miały na celu budowanie duchowe i moralne czytelnika, zachęcając do osobistego zaangażowania w praktykowanie wiary.
Krytyka religii i społeczeństwa
Dorobek Sørena Kierkegaarda obejmuje krytyczne teksty na temat zorganizowanej religii, moralności, etyki i psychologii. Jego późniejszy okres życia charakteryzował się gwałtownym atakiem na Duński Kościół Państwowy, krytykując to, co postrzegał jako zbiurokratyzowane i pozbawione ducha chrześcijaństwo.
Techniki literackie i ich cel
W swoich pracach Kierkegaard często wykorzystywał metafory, ironię oraz parabole, aby zmusić czytelnika do osobistego zaangażowania i wyboru. Jego styl, często poetycki i literacki, miał na celu nie tylko przekazanie treści filozoficznych, ale także poruszenie czytelnika na głębszym poziomie.
Atak na Duński Kościół Państwowy
W późniejszym okresie swojej kariery, między 1847 a 1855 rokiem, Kierkegaard podjął gwałtowny atak na Duński Kościół Państwowy. Krytykował chrześcijaństwo kontrolowane przez państwo, uważając je za iluzję i odejście od prawdziwego, radykalnego przesłania Ewangelii.
Filozofia i kluczowe idee
Podstawy teologiczne: różnica między człowiekiem a Bogiem
Fundamentem teologii Sørena Kierkegaarda jest pojęcie „nieskończonej jakościowej różnicy” między człowiekiem a Bogiem. Podkreślał, że ta przepaść jest tak wielka, iż niemożliwe jest jej pokonanie za pomocą ludzkiego rozumu czy poznania naukowego.
Relacja z Bogiem a wiara
Kierkegaard podkreślał, że relacja jednostki z Bogiem-Człowiekiem, Jezusem Chrystusem, może dokonać się wyłącznie poprzez pasję wiary, a nie przez obiektywne dowody czy racjonalne argumenty. Wiara dla niego nie była kwestią dowodów, lecz śmiałego aktu zaufania wobec Boga.
Trzy stadia egzystencji
Jedną z najbardziej znanych koncepcji Kierkegaarda są „trzy stadia na drodze życia” (estetyczne, etyczne i religijne), które opisują rozwój egzystencjalny człowieka. Stadium estetyczne charakteryzuje się poszukiwaniem przyjemności, stadium etyczne opiera się na wyborze i odpowiedzialności, a stadium religijne wymaga całkowitego oddania się Bogu.
Te stadia stanowią drogę rozwoju, którą każda jednostka może przejść, dokonując świadomych wyborów, co jest podstawą jego filozofii egzystencjalnej.
Kluczowe koncepcje filozoficzne
Rycerz wiary i skok wiary
Inne kluczowe idee Kierkegaarda to „rycerz wiary”, symbolizujący jednostkę gotową do poświęceń w imię wiary, oraz „skok wiary” (leap of faith) – akt odważnego przyjęcia prawdy religijnej, często wbrew logice i doświadczeniu.
Lęk egzystencjalny i rozpacz
Kierkegaard jest również autorem koncepcji „lęku” (angst) i „rozpaczy egzystencjalnej”. Lęk jest stanem wynikającym ze świadomości wolności i możliwości wyboru, a rozpacz egzystencjalna to stan, w którym jednostka nie akceptuje siebie.
Chrześcijański egzystencjalizm
W przeciwieństwie do egzystencjalistów ateistycznych, Kierkegaard skupiał się na egzystencjalizmie chrześcijańskim, stawiając subiektywność i osobiste zaangażowanie religijne w centrum ludzkiego doświadczenia.
Subiektywność i prawda osobista
Filozofia Kierkegaarda kładzie nacisk na odkrywanie subiektywnej prawdy, która jest ważniejsza niż obiektywizm. Uważał, że prawda jest czymś, co jednostka musi sama dla siebie odkryć i przyjąć.
Dzienniki i zapiski
Archiwum dzienników
Søren Kierkegaard pozostawił po sobie gigantyczne archiwum w postaci dzienników, liczące ponad 7000 stron. Te obszerne zapiski stanowią nie tylko zbiór przemyśleń na temat jego dzieł, ale także zawierają codzienne uwagi, refleksje i szkice, które ukazują jego życie wewnętrzne i proces twórczy.
Znaczenie dzienników dla zrozumienia filozofii
Dzienniki Kierkegaarda są kluczowym źródłem do zrozumienia jego filozofii, pozwalając na wgląd w jego proces myślowy, wątpliwości i zmagania duchowe, ukazując, jak abstrakcyjne idee filozoficzne były powiązane z jego codziennym życiem.
Wydania i styl zapisków
Pierwsze pełne duńskie wydanie jego dzienników zajęło aż 13 tomów. Styl tych zapisków jest opisywany jako wybitnie literacki i poetycki, co odróżnia je od typowych notatek filozoficznych i nadaje im dużą wartość artystyczną.
Ciekawostki i wygląd
Opisy fizyczne i cechy charakterystyczne
Współcześni opisywali go jako postać o charakterystycznej fryzurze – jego włosy wznosiły się na prawie 15 centymetrów ponad czoło. Był dzieckiem o delikatnym wyglądzie, często widywanym w płaszczu o nietypowym kolorze.
Przydomki z dzieciństwa
W dzieciństwie ojciec nazywał go „Widelcem” (the Fork) ze względu na jego przedwczesną skłonność do wygłaszania satyrycznych i złośliwych uwag, co może sugerować jego późniejszą skłonność do krytycyzmu.
Zainteresowania i codzienne życie
Søren Kierkegaard był zapalonym spacerowiczem i kochał kręte uliczki XIX-wiecznej Kopenhagi. Szczycił się tym, że był osobą, do której każdy mógł swobodnie podejść na ulicy i porozmawiać, czerpiąc z tych spotkań „prawdziwą chrześcijańską satysfakcję”.
Międzynarodowe uznanie i wpływ
Choć pisał po duńsku i początkowo jego sława ograniczała się do Skandynawii, na przełomie XIX i XX wieku jego dzieła przetłumaczono na niemiecki i francuski. Do połowy XX wieku Søren Kierkegaard stał się jedną z najbardziej wpływowych postaci w zachodniej kulturze, teologii i filozofii.
Warto wiedzieć: W języku angielskim stosuje się dwie główne formy wymowy nazwiska Kierkegaard: /sɒrən kɪərkəɡɑːrd/ oraz amerykańską wersję kończącą się na /-ɡɔːr/.
Kluczowe dzieła
Wczesne dzieła pseudonimowe
Kierkegaard już na początku swojej kariery literackiej zastosował innowacyjną metodę pisania pod pseudonimami, aby eksplorować różnorodne perspektywy. Do jego najwcześniejszych i najbardziej znaczących dzieł opublikowanych pod pseudonimami należą:
- „Albo-albo” (1843)
- „Dziennik uwodziciela” (część „Albo-albo”)
- „Bojaźń i drżenie” (1843)
- „Usłyszeć o sobie”
- „Powtórzenie” (1843)
- „Okruchy filozoficzne” (1844)
- „Po stadiach na drodze życia” (1845)
- „Filozoficzne okruszki”
Dzieła publikowane pod własnym nazwiskiem
Równolegle z dziełami pseudonimowymi, Kierkegaard publikował również pod własnym nazwiskiem, skupiając się na tematach religijnych i etycznych. Te prace często miały charakter bardziej bezpośredni i miały na celu budowanie duchowe czytelnika. Do najważniejszych należą:
- „Mowy budujące” (Upbuilding Discourses)
- „Osiemnaście przemówień budujących”
- „Chrześcijańskie nauczanie”
- „Dwa małe traktaty etyczno-religijne”
- „Ostatnie słowo”
Krytyka Kościoła i społeczeństwa
W późniejszym okresie życia, między 1847 a 1855 rokiem, Kierkegaard podjął otwartą krytykę Duńskiego Kościoła Państwowego. Jego artykuły i publikacje stanowiły gwałtowny atak na to, co postrzegał jako zinstytucjonalizowane i pozbawione ducha chrześcijaństwo, podkreślając konieczność powrotu do radykalnego przesłania Ewangelii.
Kontekst historyczny i wpływ
Życie w XIX-wiecznej Kopenhadze
Życie i twórczość Sørena Kierkegaarda są nierozerwalnie splecione z historią Kopenhagi. Filozof był zapalonym spacerowiczem, kochającym kręte uliczki XIX-wiecznej stolicy Danii. Szczycił się tym, że był osobą, do której każdy mógł swobodnie podejść na ulicy i porozmawiać, co stanowiło dla niego ważne źródło inspiracji.
Przełom w myśli zachodniej
Choć początkowo sława Kierkegaarda ograniczała się do Skandynawii, na przełomie XIX i XX wieku jego dzieła zyskały międzynarodowe uznanie. Do połowy XX wieku stał się jedną z najbardziej wpływowych postaci w zachodniej kulturze, teologii i filozofii. Jego nacisk na konkretną ludzką rzeczywistość ponad abstrakcyjne myślenie oraz odkrywanie subiektywnej prawdy ponad obiektywizm, ukształtowały kolejne pokolenia myślicieli, czyniąc go kluczową postacią w rozwoju filozofii egzystencjalnej.
Søren Kierkegaard, jako pierwszy filozof egzystencjalny, pozostawił po sobie dziedzictwo, które wciąż inspiruje do refleksji nad fundamentalnymi pytaniami ludzkiej egzystencji. Jego prace podkreślają znaczenie indywidualnego wyboru, odpowiedzialności i autentycznego przeżywania wiary, wywierając trwały wpływ na filozofię, teologię i kulturę zachodnią.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Czy Kierkegaard był wierzący?
Tak, Søren Kierkegaard był głęboko wierzącym chrześcijaninem. Jego filozofia jest w dużej mierze próbą zrozumienia i pogłębienia indywidualnej wiary, podkreślając osobistą relację z Bogiem.
Jakie są stadia życia według Kierkegaarda?
Kierkegaard wyróżnia trzy stadia egzystencji: estetyczne, etyczne i religijne. Przejście między nimi jest wynikiem świadomych wyborów i osobistego zaangażowania, a stadium religijne jest najwyższe.
Z czego najbardziej znany jest Kierkegaard?
Kierkegaard jest najbardziej znany jako ojciec egzystencjalizmu, filozofii podkreślającej wolność, odpowiedzialność i subiektywność jednostki. Jego prace skupiają się na analizie lęku, rozpaczy i znaczenia osobistego wyboru w kształtowaniu własnej egzystencji.
Kim był Kierkegaard?
Søren Kierkegaard był duńskim filozofem, teologiem i pisarzem żyjącym w XIX wieku. Jest uważany za prekursora egzystencjalizmu i psychologii egzystencjalnej, a jego myśl wywarła znaczący wpływ na filozofię i teologię XX wieku.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/S%C3%B8ren_Kierkegaard
