Marina Abramović, urodzona 30 listopada 1946 roku w Belgradzie, to światowej sławy serbska artystka konceptualna i performerką, która na styczeń 2026 roku ma 79 lat. Na stałe wpisała się w historię sztuki jako jedna z najbardziej wpływowych postaci XX i XXI wieku, rewolucjonizując dziedzinę performance art. Jej pionierski wkład w sztukę wytrzymałościową (endurance art) i eksploracja granic ludzkiego ciała i umysłu uczyniły ją ikoną współczesnej twórczości. Wieloletnia, burzliwa relacja artystyczna i osobista z Ulayem stanowiła kluczowy etap w jej rozwoju.
Znana jako „babcia performance’u”, Abramović od dziesięcioleci bada kondycję ludzką, analizując relacje między artystą a publicznością oraz testując fizyczne i psychiczne limity. Jej nazwisko jest synonimem sztuki, która zmusza do refleksji, wywołuje silne emocje i często prowokuje dyskusje. Twórczość mariny abramović jest przykładem sztuki, która stawia widza w centrum doświadczenia, wymagając od niego konfrontacji z własnymi emocjami i przekonaniami.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: Na styczeń 2026 roku ma 79 lat.
- Żona/Mąż: Brak danych o aktualnym stanie cywilnym.
- Dzieci: Brak danych.
- Zawód: Artystka konceptualna, performerką.
- Główne osiągnięcie: Pionierski wkład w rozwój sztuki performance i endurance art, nagroda Złotego Lwa na Biennale w Wenecji.
Podstawowe informacje o Marinie Abramović
Marina Abramović urodziła się 30 listopada 1946 roku w Belgradzie, w ówczesnej Jugosławii. Jej długoletnia kariera, trwająca ponad cztery dekady, oraz innowacyjne podejście do performance art sprawiły, że sama siebie określa mianem „babci performance’u”. Jej artystyczne poszukiwania koncentrują się na body art, endurance art, relacjach między wykonawcą a publicznością, a także na nieustannym badaniu fizycznych i psychicznych granic ludzkiego ciała i umysłu. Marina abramović to artystka, która świadomie stawia widza w centrum doświadczenia, zmuszając go do konfrontacji z własnymi emocjami i poglądami.
Rodzina i życie prywatne Mariny Abramović
Pochodzenie mariny abramović jest głęboko zakorzenione w historii Jugosławii. Jej rodzice, Danica Rosić i Vojin Abramović, byli partyzantami jugosłowiańskimi w czasie II wojny światowej, a po wojnie zajmowali wysokie stanowiska w komunistycznym rządzie. Dzieciństwo artystki upłynęło pod opieką dziadków, a jej wczesne lata naznaczone były surową kontrolą ze strony matki. Do 29. roku życia obowiązywała ją godzina policyjna, co miało wpływ na sposób planowania jej wczesnych, często drastycznych performansów w Jugosławii.
Najważniejszym partnerem życiowym i artystycznym mariny abramović był zachodnioniemiecki artysta Uwe Laysiepen, znany jako Ulay. Ich wspólna relacja artystyczna i osobista trwała od 1976 do 1988 roku. W tym okresie tworzyli kolektywną tożsamość zwaną „The Other” (Inny), odzwierciedlając głęboką więź artystyczną i emocjonalną. Wspólne życie i tworzenie z Ulayem stanowiło kluczowy etap w rozwoju artystycznym mariny abramović, zaowocowując wieloma przełomowymi pracami, które do dziś są analizowane w kontekście sztuki performance.
Edukacja i kariera akademicka Mariny Abramović
Droga edukacyjna mariny abramović rozpoczęła się w latach 1965–1970 na Akademii Sztuk Pięknych w Belgradzie. Studia podyplomowe ukończyła w klasie Krsto Hegedušicia na Akademii Sztuk Pięknych w Zagrzebiu w 1972 roku. Te lata akademickie stanowiły fundament dla jej późniejszej, innowacyjnej kariery w dziedzinie sztuki konceptualnej i performance art. Rygorystyczne podejście do rzemiosła artystycznego, zdobyte podczas studiów, ukształtowało jej unikalny styl i metodę pracy, które zrewolucjonizowały postrzeganie body art.
Kariera artystyczna Mariny Abramović: Kluczowe performanse
Rhythm 10 (1973)
Jednym z pierwszych znaczących performansów mariny abramović był „Rhythm 10”, zaprezentowany w 1973 roku w Edynburgu. W tej pracy artystka wykorzystała 10 noży do gry w „rosyjską ruletkę” między palcami, nagrywając dźwięki uderzeń. Po zranieniu się, próbowała odtworzyć rytm i błędy z nagrania. Ten performans był wczesnym badaniem stanu świadomości wykonawcy, testującym fizyczne i psychiczne granice w ekstremalnych warunkach. „Rhythm 10” stanowił zapowiedź przyszłych eksploracji mariny abramović w obszarze endurance art.
Rhythm 5 (1974)
W 1974 roku marina abramović zaprezentowała performans „Rhythm 5” w Zagrzebiu. Artystka spaliła wielką, nasączoną ropą komunistyczną gwiazdę, wrzucając do ognia swoje obcięte paznokcie i włosy. Na koniec wskoczyła do środka płonącej gwiazdy, gdzie straciła przytomność z braku tlenu, ale została uratowana przez lekarza i widzów. Ten performance, podobnie jak inne z cyklu „Rhythm”, był głęboko symbolicznym i fizycznym aktem, odzwierciedlającym jej zaangażowanie w sztukę, która stawia na szali życie i bezpieczeństwo artysty.
Rhythm 2 (1974)
W tym samym roku, w Zagrzebiu, marina abramović wykonała performans „Rhythm 2”, w którym testowała działanie leków psychotropowych. Najpierw przyjęła środek na katatonię, wywołujący gwałtowne skurcze mięśni przy zachowaniu świadomości, a następnie lek dla schizofreników, który ją otępił. Całość trwała pięć godzin. Ten eksperyment artystyczny był próbą zrozumienia i zaprezentowania różnych stanów psychicznych, od skrajnego napięcia po całkowite zobojętnienie.
Rhythm 0 (1974)
Performans „Rhythm 0” z 1974 roku jest uznawany za jeden z najbardziej przełomowych w historii sztuki performance, demonstrujący potencjał ludzkiej agresji i biernej akceptacji. W tym akcie, zaprezentowanym w Neapolu, artystka oddała swoje ciało do dyspozycji publiczności na sześć godzin, udostępniając 72 przedmioty, od róży i miodu, po skalpel, pistolet i kulę. Performans szybko stał się brutalny, gdy widzowie zaczęli ciąć jej ubrania, ranić ją cierniami, a jedna osoba wycelowała w nią naładowaną broń. „Rhythm 0” jest potężnym komentarzem na temat natury ludzkiej, agresji i odpowiedzialności, pokazując, jak daleko ludzie są w stanie się posunąć, gdy pozbawi się ich moralnych hamulców. To dzieło jest kluczowe dla zrozumienia eksploracji mariny abramović w zakresie relacji między wykonawcą a publicznością.
The Great Wall Walk (1988)
Performatywny akt „The Great Wall Walk” z 1988 roku stanowił dramatyczne i symboliczne zakończenie związku mariny abramović z Ulayem. Para przeszła Wielki Mur Chiński, wyruszając z przeciwnych końców, aby spotkać się w środku muru i się pożegnać. Ten performans, będący kulminacją ich wspólnej podróży artystycznej i życiowej, był głęboko mistyczny i stanowił symboliczny koniec ich relacji, jednocześnie podkreślając siłę ich wzajemnych powiązań. „Great Wall” stał się punktem zwrotnym w karierze mariny abramović, sygnalizując jej dalszą drogę artystyczną.
Balkan Baroque (1997)
W odpowiedzi na wojny w Jugosławii, marina abramović stworzyła przejmujący performans „Balkan Baroque” w 1997 roku. Przez cztery dni artystka szorowała tysiące zakrwawionych bydlęcych kości, śpiewając bałkańskie pieśni. Ten wstrząsający komentarz do czystek etnicznych i okrucieństwa wojny przyniósł jej prestiżową nagrodę Złotego Lwa na Biennale w Wenecji. „Balkan Baroque” jest potężnym świadectwem jej zaangażowania w sztukę jako formę protestu i refleksji nad tragicznymi wydarzeniami historycznymi.
The Artist Is Present (2010)
Performans „The Artist Is Present” z 2010 roku, który trwał ponad 700 godzin, zgromadził niemal milion widzów i stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych dzieł w historii sztuki XXI wieku. Jednym z najbardziej znanych i poruszających performansów mariny abramović jest „The Artist Is Present”, który miał miejsce podczas jej retrospektywy w MoMA w Nowym Jorku w 2010 roku. Artystka przez 736 godzin i 30 minut siedziała nieruchomo w milczeniu, nawiązując kontakt wzrokowy z każdym z nieznajomych, którzy przed nią usiedli. Wystawę odwiedziło 750 000 osób, a sama praca stała się symbolem siły obecności i ludzkiego połączenia. „The Artist Is Present” to kwintesencja jej eksploracji relacji między wykonawcą a publicznością, ukazująca moc subtelnego, ale intensywnego kontaktu.
Kluczowe performanse Mariny Abramović – Chronologia
| Rok | Tytuł performansu | Miejsce |
|---|---|---|
| 1973 | Rhythm 10 | Edynburg |
| 1974 | Rhythm 5 | Zagrzeb |
| 1974 | Rhythm 2 | Zagrzeb |
| 1974 | Rhythm 0 | Neapol |
| 1988 | The Great Wall Walk | Chiny (Wielki Mur Chiński) |
| 1995 | Cleaning the Mirror | (brak danych) |
| 1997 | Balkan Baroque | Wenecja (Biennale) |
| 2010 | The Artist Is Present | Nowy Jork (MoMA) |
Nagrody i osiągnięcia Mariny Abramović
Marina Abramović została uhonorowana prestiżową nagrodą Złotego Lwa dla najlepszego artysty na Biennale w Wenecji w 1997 roku za swój poruszający performans „Balkan Baroque”. To wyróżnienie podkreśliło znaczenie jej pracy jako komentarza do współczesnych wydarzeń i jej zdolność do poruszania widzów na głębokim poziomie emocjonalnym. Złoty Lew to jedno z wielu potwierdzeń jej pozycji jako jednej z najważniejszych postaci w świecie sztuki performance.
Instytucje i działalność Mariny Abramović
W 2007 roku marina abramović założyła Marina Abramović Institute (MAI), fundację non-profit zajmującą się sztuką performance. Instytut ten służy jako platforma dla długotrwałych działań artystycznych i edukacji w zakresie sztuki wytrzymałościowej. MAI ma na celu promowanie i wspieranie sztuki performance, a także rozwijanie metodologii pracy artystycznej, znanej jako abramović method. Instytut stanowi centrum badawcze i edukacyjne, które ma na celu przekazywanie wiedzy i doświadczeń mariny abramović przyszłym pokoleniom artystów.
Kontrowersje i skandale związane z Mariną Abramović
Kariera mariny abramović nie była wolna od kontrowersji. W 2015 roku Ulay, jej były partner życiowy i artystyczny, pozwał ją, twierdząc, że nie wypłaciła mu należnych tantiem ze sprzedaży ich wspólnych prac. W 2016 roku sąd w Amsterdamie nakazał artystce zapłatę ponad 250 000 euro zaległych tantiem oraz 23 000 euro kosztów sądowych. Dodatkowo, sąd nakazał poprawne podpisywanie wspólnych dzieł. Kolejnym elementem budzącym kontrowersje był projekt „Spirit Cooking” z 1996 roku, który obejmował serię „afrodyzjakalnych przepisów” pisanych krwią świni na ścianach galerii. Przepisy te, zawierające poetyckie, ale drastyczne instrukcje, stały się przedmiotem teorii spiskowych.
Ciekawostki z życia Mariny Abramović
W swojej twórczości marina abramović często odwoływała się do symboliki i rytuałów związanych ze śmiercią i transformacją. Jednym z przykładów jest praca „Cleaning the Mirror” z 1995 roku, w której artystka przez trzy godziny szorowała brudny ludzki szkielet mydlinami. Ten performans stanowił metaforę tybetańskich rytuałów śmierci, przygotowujących na spotkanie z własną śmiertelnością. Użycie ludzkich szczątków i rytualne oczyszczanie miało na celu skłonienie widza do refleksji nad ulotnością życia i nieuchronnością śmierci.
Marina Abramović, jako pionierka sztuki performance, od lat wyznacza nowe ścieżki artystycznej ekspresji, nieustannie przesuwając granice ludzkiego doświadczenia. Jej nieustępliwość w eksploracji sztuki wytrzymałościowej i głębokie zaangażowanie w badanie ludzkiej psychiki stanowią inspirację dla kolejnych pokoleń twórców, czyniąc ją jedną z najbardziej znaczących postaci we współczesnym świecie sztuki.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Co zrobiła Marina Abramović?
Marina Abramović to pionierka sztuki performance, znana z odważnych i często ekstremalnych działań artystycznych. W swoich pracach bada granice fizyczne i psychiczne ciała, relacje międzyludzkie oraz tematykę bólu, wytrzymałości i przemiany.
Dlaczego Marina i Ulay się rozstali?
Marina Abramović i Ulay rozstali się w dramatyczny sposób po latach wspólnej twórczości, decydując się na osobiste performensy. Ich rozstanie symbolizowało zakończenie wspólnej podróży i powrót do indywidualności, co zostało udokumentowane w ich wspólnym projekcie „The Lovers”.
Czy Marina Abramovic ma dzieci?
Marina Abramović nie ma dzieci. Artystka wielokrotnie podkreślała, że jej decyzje życiowe, w tym brak potomstwa, były związane z poświęceniem się sztuce i życiu w ciągłym ruchu.
Gdzie mieszka Marina Abramović?
Marina Abramović mieszka w Nowym Jorku, gdzie posiada swoje studio i centrum artystyczne. Często podróżuje po świecie, prowadząc warsztaty i prezentując swoje prace, ale Nowy Jork stanowi jej główną bazę.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Marina_Abramovi%C4%87
