Oskar Schindler: Fabryka Nadziei, Żydzi i Pochówek w Jerozolimie

0

Oskar Schindler, urodzony 28 kwietnia 1908 roku, był postacią o niezwykłej złożoności, której życie stanowiło paradoks – od członka partii nazistowskiej i niemieckiego przemysłowca po bohatera, który z narażeniem życia ratował około 1200 Żydów podczas II wojny światowej. Jego historia, rozsławiona przez światowej sławy powieść i film „Lista Schindlera”, koncentruje się na jego działalności w okupowanej Polsce, gdzie jego fabryka stała się azylem dla prześladowanych. Schindler, który na styczeń 2026 roku ma 117 lat, mimo licznych trudności osobistych i powojennych niepowodzeń, pozostawił po sobie dziedzictwo niezłomnej odwagi i humanitaryzmu.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Schindler urodził się 28 kwietnia 1908 roku. Na styczeń 2026 roku miałby 117 lat.
• Żona/Mąż: Poślubił Emilie Pelzl 6 marca 1928 roku.
• Dzieci: Miał dwoje dzieci z pozamałżeńskiego romansu: córkę Emily (ur. 1933) i syna Oskara juniora (ur. 1935).
• Zawód: Niemiecki przemysłowiec, członek partii nazistowskiej, agent Abwehry, a przede wszystkim ratownik Żydów.
• Główne osiągnięcie: Uratowanie około 1200 Żydów przed zagładą podczas II wojny światowej dzięki swojej fabryce w Krakowie.

Kim był Oskar Schindler? Podstawowe informacje biograficzne

Oskar Schindler przyszedł na świat 28 kwietnia 1908 roku w miejscowości Zwittau, wówczas należącej do Margrabstwa Moraw w ramach Austro-Węgier, a dziś leżącej na terenie Czech (Svitavy). Pochodził z rodziny Niemców sudeckich, co miało znaczący wpływ na jego późniejszą tożsamość narodową i polityczną, szczególnie w burzliwym okresie międzywojennym. Na styczeń 2026 roku minęło 81 lat od zakończenia II wojny światowej – konfliktu, w którym Schindler, będąc niemieckim przemysłowcem i członkiem partii nazistowskiej, podjął działania ratujące życie około 1200 Żydów. Jego niezwykłe losy stały się podstawą światowej sławy dzięki powieści „Arka Schindlera” z 1982 roku oraz jej nagrodzonej Oscarem ekranizacji „Lista Schindlera” z 1993 roku, w reżyserii Stevena Spielberga. Po śmierci w 1974 roku w Hildesheim, Oskar Schindler został pochowany na katolickim cmentarzu na Górze Syjon w Jerozolimie. Jest on jedynym byłym członkiem NSDAP, który dostąpił zaszczytu pochówku w tym świętym miejscu, co stanowi wyraz uznania dla jego niezrównanych humanitarnych zasług ze strony państwa Izrael.

Rodzina i życie prywatne Oskara Schindlera

Oskar Schindler był synem Johanna „Hansa” Schindlera, właściciela firmy produkującej maszyny rolnicze, oraz Franziski „Fanny” Schindler (z domu Luser). Miał młodszą siostrę, Elfriede, urodzoną w 1915 roku. Relacje rodzinne bywały jednak skomplikowane – ojciec Oskara zmagał się z alkoholizmem i ostatecznie porzucił żonę w 1935 roku, która zmarła kilka miesięcy później po długiej chorobie. 6 marca 1928 roku Oskar poślubił Emilie Pelzl, córkę zamożnego rolnika z Maletein. Przez pierwsze siedem lat ich małżeństwa mieszkali w pokojach na piętrze domu rodziców Schindlera. Związek ten był wystawiany na liczne próby, co wynikało zarówno z licznych romansów Oskara, jak i z trudnej sytuacji finansowej po bankructwie jego firm. Schindler miał dwoje dzieci z pozamałżeńskiego romansu z Aurelie Schlegel, koleżanką ze szkoły: córkę Emily, urodzoną w 1933 roku, oraz syna Oskara juniora, urodzonego w 1935 roku, choć w późniejszych latach Oskar twierdził, że chłopiec nie jest jego synem. Podczas pobytu w Krakowie utrzymywał również bliskie relacje ze swoją sekretarką, Viktorią Klonowską, oraz handlarką Ewą Kisch Scheuer.

Rodzina Oskara Schindlera

• Rodzice: Johann „Hans” Schindler i Franziska „Fanny” Schindler (z domu Luser)
• Siostra: Elfriede (ur. 1915)
• Żona: Emilie Pelzl (ślub 6 marca 1928)
• Dzieci z pozamałżeńskiego romansu: Emily (ur. 1933), Oskar junior (ur. 1935)
• Inne bliskie relacje w Krakowie: Wiktoria Klonowska (sekretarka), Ewa Kisch Scheuer (handlarka)

Kariera zawodowa i działalność Oskara Schindlera

Początki zawodowe i edukacja

Droga zawodowa Oskara Schindlera rozpoczęła się od trudności. Po wydaleniu ze szkoły technicznej w 1924 roku za sfałszowanie świadectwa, przez trzy lata pracował u swojego ojca. Następnie podejmował się różnych zajęć, w tym zarządzania szkołą nauki jazdy. W tym okresie, przez 18 miesięcy, służył w armii czechosłowackiej, gdzie awansował do stopnia starszego szeregowego w 10. Pułku Piechoty.

Działalność szpiegowska i aresztowanie

W 1936 roku Schindler został agentem Abwehry, niemieckiego wywiadu wojskowego. Twierdził później, że zdecydował się na ten krok ze względów finansowych, ponieważ zmagał się z alkoholizmem i długami. Jego zadaniem było zbieranie informacji o strategicznych obiektach w Czechosłowacji, takich jak linie kolejowe i instalacje wojskowe, a także werbowanie innych agentów przed planowaną inwazją III Rzeszy. 18 lipca 1938 roku został aresztowany przez czeski rząd pod zarzutem szpiegostwa i uwięziony. Odzyskał wolność jako więzień polityczny na mocy układu monachijskiego, który doprowadził do aneksji Sudetów przez Niemcy 1 października 1938 roku.

Fabryka „Emalia” w Krakowie

W listopadzie 1939 roku, wykorzystując swoje kontakty w Abwehrze, Schindler przejął w Krakowie upadłą fabrykę naczyń emaliowanych Rekord Ltd. Nadał jej nową nazwę – Deutsche Emailwarenfabrik (DEF). Początkowo zatrudniał Żydów, ponieważ byli oni tańszą siłą roboczą niż Polacy. Z czasem jednak jego fabryka stała się bezpiecznym schronieniem dla jego pracowników, chroniąc ich przed prześladowaniami. Fabryka naczyń emaliowanych i wyrobów blaszanych stała się symbolem jego działalności ratowniczej.

Warto wiedzieć: Fabryka Schindlera w Krakowie, znana jako Deutsche Emailwarenfabrik (DEF), początkowo produkowała naczynia emaliowane. Z czasem jej charakter uległ zmianie, stając się miejscem, gdzie pracownicy byli chronieni przed zagładą.

Osiągnięcia i nagrody Oskara Schindlera

Uhonorowanie tytułem Sprawiedliwego wśród Narodów Świata

Najwyższym uznaniem dla działań Oskara Schindlera i jego żony Emilie było pośmiertne uhonorowanie ich tytułem Sprawiedliwych wśród Narodów Świata przez Instytut Yad Vashem w 1993 roku. Jest to najwyższe izraelskie odznaczenie cywilne, przyznawane nie-Żydom, którzy z narażeniem życia ratowali Żydów podczas Holokaustu. Tytuł ten podkreśla wyjątkową skalę jego humanitarnych zasług i jego miejsce w historii jako symbol odwagi w obliczu niewyobrażalnego zła.

Filantropia i ratowanie ludzi przez Oskara Schindlera

Ochrona pracowników przed deportacją

Kluczem do działań ratowniczych Oskara Schindlera było wykorzystanie jego powiązań z Wehrmachtem i Inspektoratem Uzbrojenia. Potrafił nadać swojej fabryce status „istotnej dla wysiłku wojennego”, co pozwalało mu chronić żydowskich pracowników przed deportacją do obozów zagłady. Twierdził, że nawet dzieci i osoby niepełnosprawne są niezbędnymi mechanikami i metalowcami, czym skutecznie ratował ich życie. W ten sposób fabryka Schindlera stała się azylem, a jego pracownicy, znani jako „żydzi Schindlera”, mogli unikać najgorszego losu. Schindler kupował jedzenie dla więźniów, zapewniając im podstawowe potrzeby.

Budowa podobozu w Płaszowie

Aby jeszcze lepiej chronić swoich ludzi przed sadystycznym komendantem obozu w Płaszowie, Amonem Göthem, Oskar Schindler wyjednał zgodę na budowę własnego podobozu przy fabryce DEF. Na własny koszt zapewnił tam pracownikom lepsze wyżywienie, opiekę medyczną oraz możliwość praktyk religijnych, co było ewenementem w warunkach okupacyjnych. Stworzenie tego podobozu było kolejnym świadectwem jego zaangażowania w ratowanie życia.

Słynna „Lista Schindlera”

Kulminacyjnym momentem działań ratowniczych Oskara Schindlera było stworzenie słynnej „Listy Schindlera”. W październiku 1944 roku, gdy Niemcy rozpoczęli likwidację obozów na wschodzie, Schindler przekonał władze SS do przeniesienia swojej fabryki do Brünnlitz w Protektoracie Czech i Moraw. Na listę, która ratowała przed komorami gazowymi Auschwitz, wpisano 1200 osób. Zestawienie to przygotowali Mietek Pemper i Marcel Goldberg, a jego powstanie było bezpośrednim wynikiem determinacji i zdolności negocjacyjnych Schindlera. Ta lista jest jednym z najbardziej symbolicznych dokumentów dotyczących ratowania żydów podczas wojny.

Warto wiedzieć: „Lista Schindlera” zawierała nazwiska 1200 osób, które dzięki działaniom Oskara Schindlera uniknęły zagłady w obozach śmierci.

Majątek i finanse Oskara Schindlera

Wydanie fortuny na łapówki

Pod koniec wojny, w maju 1945 roku, Oskar Schindler był bankrutem. Cały swój majątek, zarobiony na kontraktach wojskowych, wydał na łapówki dla urzędników SS oraz na zakupy żywności i leków na czarnym rynku, aby utrzymać swoich pracowników przy życiu. Ta bezinteresowna postawa, choć doprowadziła go do ruiny finansowej, była dowodem jego głębokiego zaangażowania w ochronę ludzi.

Powojenne niepowodzenia biznesowe

Po zakończeniu wojny Oskar Schindler próbował odbudować swoje życie i karierę. W 1948 roku wyemigrował do Argentyny, gdzie próbował sił w rolnictwie, jednak zbankrotował w 1958 roku. Po powrocie do Niemiec podejmował liczne próby biznesowe, w tym uruchomienie fabryki cementu, jednak wszystkie zakończyły się fiaskiem. W rezultacie do końca życia polegał na pomocy finansowej od organizacji żydowskich i osób, które uratował, znanych jako „Schindlerjuden”. Była to forma wdzięczności za jego heroiczne czyny.

Kontrowersje i skandale związane z Oskarem Schindlerem

Problemy z prawem i uzależnienie od alkoholu

Życie Oskara Schindlera nie było wolne od problemów. W latach 1931–1932 był kilkakrotnie aresztowany za pijaństwo w miejscach publicznych. Przez znaczną część życia zmagał się z uzależnieniem od alkoholu, co było jednym z powodów jego chronicznego zadłużenia w okresie przedwojennym. Te aspekty jego osobowości kontrastują z późniejszymi czynami ratowniczymi, tworząc złożony obraz postaci.

Aresztowania przez Gestapo

Podczas wojny Oskar Schindler był trzykrotnie aresztowany przez nazistowskie służby. Raz za handel na czarnym rynku, innym razem za złamanie ustaw norymberskich – pocałował żydowską dziewczynę podczas swoich urodzin w fabryce. W 1944 roku został zatrzymany w związku z dochodzeniem korupcyjnym dotyczącym Amona Götha. Za każdym razem odzyskiwał wolność dzięki swoim wpływom i znajomościom, co pokazuje, jak skomplikowane były jego relacje z reżimem.

Ciekawostki z życia Oskara Schindlera

Pasja do motocykli

Od młodości Oskar Schindler był wielkim entuzjastą motocykli. Posiadał maszynę Moto Guzzi o pojemności 250 cm³ i przez kilka lat brał udział w amatorskich wyścigach górskich. Ta pasja pokazuje jego zamiłowanie do adrenaliny i luksusowych maszyn, co stanowi ciekawy kontrast z jego późniejszą działalnością ratowniczą.

Misja w Turcji

Jesienią 1940 roku Schindler został wysłany przez Abwehrę do Turcji. Jego zadaniem było zbadanie korupcji wśród niemieckich oficerów wywiadu pracujących w tamtejszej ambasadzie. Ta misja świadczy o dużym zaufaniu, jakim cieszył się wówczas w strukturach wojskowych, mimo swojej niepewnej przeszłości.

Współpraca z ruchem oporu

W 1943 roku Oskar Schindler kilkakrotnie podróżował do Budapesztu, gdzie spotykał się z liderami syjonistycznymi. Przekazywał im raporty o zbrodniach nazistów na Żydach i przemycał fundusze od Agencji Żydowskiej dla Palestyny, które następnie oddawał żydowskiemu podziemiu w Polsce. Ta aktywność pokazuje jego zaangażowanie w szerszy ruch oporu przeciwko nazizmowi.

Kluczowe daty w życiu Oskara Schindlera

Historia Oskara Schindlera stanowi potężne świadectwo tego, jak odwaga, empatia i determinacja jednostki mogą odwrócić bieg historii, nawet w obliczu najmroczniejszych czasów. Jego akty humanitaryzmu, choć okupione osobistymi stratami, uratowały setki istnień ludzkich i na zawsze wpisały go w annały bohaterów XX wieku, inspirując kolejne pokolenia do walki o godność i życie drugiego człowieka.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Oskar_Schindler