Prokofiev: Siergiej Prokofjew, kompozytor symfonii i oper

0

Siergiej Siergiejewicz Prokofiew (1891–1953) był jednym z najwybitniejszych kompozytorów XX wieku, którego twórczość, pełna melodyjności, rytmicznej energii i innowacyjności, na stałe wpisała się w kanon muzyki światowej. Na przełomie kwietnia i maja 2024 roku kompozytor miałby 133 lata. Jego życie, naznaczone zarówno triumfami, jak i trudnościami okresu emigracji oraz powrotu do Związku Radzieckiego, dostarczyło materiału do powstania dzieł o niezwykłej głębi i przystępności, takich jak słynny „Piotruś i wilk”. Siergiej Prokofiew pozostawił po sobie dwójkę synów, z których jeden, Oleg, kontynuował artystyczne tradycje rodziny. Jego pierwszą żoną była utalentowana śpiewaczka Lina Codina, a drugą Mira Mendelson, która wspierała go w późniejszych latach życia.

Siergiej Siergiejewicz Prokofiew, urodzony 27 kwietnia 1891 roku w Sontsowce na terenie dzisiejszej Ukrainy, zmarł 5 marca 1953 roku w Moskwie, mając 61 lat. Jego twórczość, obejmująca opery, symfonie, balety i utwory fortepianowe, do dziś stanowi ważny element światowego repertuaru muzycznego. Okresy emigracji po 1918 roku oraz powrót do ojczyzny w 1936 roku ukształtowały jego artystyczną ścieżkę, prowadząc do powstania dzieł o uniwersalnym przesłaniu i wyrafinowanym kształcie artystycznym.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na kwiecień 2024 roku kompozytor miałby 133 lata.
• Żona/Mąż: Lina Codina (pierwsza żona), Mira Mendelson (druga żona).
• Dzieci: Dwóch synów z małżeństwa z Liną Codiną.
• Zawód: Kompozytor, pianista, dyrygent.
• Główne osiągnięcie: Stworzenie dzieł o innowacyjnym charakterze, które stały się klasyką muzyki XX wieku, takich jak balet „Romeo i Julia” oraz „Piotruś i wilk”.

Podstawowe informacje o Siergieju Prokofiewie

Siergiej Siergiejewicz Prokofiew, znany na całym świecie jako prokofiev, przyszedł na świat 27 kwietnia 1891 roku (według kalendarza gregoriańskiego) w posiadłości Sontsowka, położonej w ówczesnym ujeździe bachmuckim Imperium Rosyjskiego, na terenie dzisiejszej Ukrainy. Swoją edukację muzyczną rozpoczął we wczesnym dzieciństwie, a jego talent rozwijał się pod okiem wybitnych pedagogów Konserwatorium Petersburskiego. Tam szlifował swoje umiejętności pod kierunkiem takich mistrzów jak Anatolij Liadow (harmonia i kontrapunkt), Nikołaj Czerepnin (dyrygentura) i Nikołaj Rimski-Korsakow (orkiestracja). Tragiczny zbieg okoliczności naznaczył jego odejście – Siergiej Prokofiew zmarł 5 marca 1953 roku w Moskwie, w wieku 61 lat, tego samego dnia co Józef Stalin. Jego śmierć zbiegła się z narodową żałobą po radzieckim dyktatorze, co spowodowało, że informacje o odejściu wielkiego kompozytora na długi czas pozostały w cieniu tych wydarzeń.

Kariera i Twórczość Siergieja Prokofiewa

Początki kariery – cudowne dziecko i buntownik

Już od najmłodszych lat Siergiej Prokofiew wykazywał niezwykły talent muzyczny, komponując swoje pierwsze utwory w wieku zaledwie pięciu lat. Jego pierwszą kompozycją fortepianową, „Indyjski galop”, zapisaną przez matkę, oraz pierwszą operą, „Olbrzym”, powstałą w wieku dziewięciu lat, świadczyły o jego wczesnym geniuszu. Podczas studiów na Konserwatorium Petersburskim zyskał reputację muzycznego buntownika i ikonoklasty. Jego pierwsze dwa koncerty fortepianowe szokowały publiczność agresywną dysonansowością i niezwykle wymagającą techniką wykonawczą, wyznaczając nowe ścieżki w ówczesnej muzyce. Premiera II Koncertu fortepianowego w 1913 roku, która wywołała burzę i obelgi ze strony konserwatywnej części widowni, stała się jednym z pierwszych głośnych skandali związanych z jego twórczością, podczas gdy moderniści byli zachwyceni nowatorskim brzmieniem.

Współpraca z Siergiejem Diagilewem i jego słynnymi Ballets Russes stanowiła przełomowy moment w karierze młodego kompozytora. Choć Diagilew początkowo odrzucił projekt „Ała i Łolli”, złożył Prokofiewowi zamówienie na kolejne balety, w tym sukcesywny „Chout” (Błazen), a także „Le pas d’acier” i „Syn marnotrawny”. Te dzieła ugruntowały pozycję Prokofiewa jako jednego z czołowych twórców muzyki baletowej swojej epoki.

Okres emigracji (1918–1936)

Po rewolucji 1917 roku, Siergiej Prokofiew, za zgodą Anatolija Łunaczarskiego, ówczesnego komisarza ludowego oświaty, zdecydował się na wyjazd z Rosji. Rozpoczął się trzynastoletni okres jego emigracji, podczas którego mieszkał kolejno w Stanach Zjednoczonych, Niemczech i Paryżu. W tym czasie aktywnie koncertował jako pianista, prezentując swoje kompozycje na międzynarodowej scenie i przyjmując zamówienia od zachodnich instytucji muzycznych. Jednym z ważniejszych dzieł powstałych w tym okresie była opera „Miłość do trzech pomarańczy”, skomponowana na zamówienie opery w Chicago. Okres ten pozwolił mu na eksplorację nowych brzmień i stylów, jednocześnie utrzymując jego twórczość w międzynarodowym obiegu.

Powrót do Związku Radzieckiego i późniejsze dzieła

W 1936 roku Siergiej Prokofiew podjął decyzję o stałym powrocie do Związku Radzieckiego. Decyzja ta, podjęta wraz z rodziną, otworzyła nowy rozdział w jego karierze twórczej. Powrót do ojczyzny zaowocował powstaniem jednych z jego najbardziej przystępnych i popularnych dzieł, w tym uwielbianego przez dzieci i dorosłych utworu „Piotruś i wilk” oraz monumentalnego baletu „Romeo i Julia”. Te kompozycje, choć czerpiące z bogactwa jego wcześniejszego stylu, charakteryzowały się większą klarownością i melodyjnością, co przyczyniło się do ich szerokiego odbioru przez radziecką publiczność. Mimo zmieniającej się sytuacji politycznej, prokofiew kontynuował swoją pracę, tworząc dzieła, które na trwałe wpisały się w historię muzyki.

Osiągnięcia i nagrody Siergieja Prokofiewa

Siergiej Prokofiew, jako jeden z głównych kompozytorów XX wieku, zdobył liczne nagrody i uznanie na całym świecie. Jego talent został dostrzeżony już na wczesnym etapie kariery. W 1914 roku, kończąc Konserwatorium Petersburskie, wygrał prestiżowy konkurs dla pięciu najlepszych studentów fortepianu, a jego wykonanie własnego I Koncertu fortepianowego zapewniło mu nie tylko zwycięstwo, ale także nagrodę w postaci fortepianu marki Schroeder. To wydarzenie było ważnym potwierdzeniem jego wirtuozerii i kompozytorskiego geniuszu. Jego dorobek artystyczny jest imponujący i obejmuje szerokie spektrum gatunków muzycznych, a jego nazwisko jest synonimem innowacji i mistrzostwa w dziedzinie muzyki.

Muzyka i styl Siergieja Prokofiewa

Twórczość Siergieja Prokofiewa cechuje się unikalnym połączeniem melodyjności, rytmicznej energii i innowacyjnych harmonii. Do jego najbardziej znanych dzieł symfonicznych i baletowych należy monumentalny balet „Kopciuszek”, który zachwyca bogactwem orkiestracji i wyrafinowaną narracją muzyczną. Innym arcydziełem jest Symfonia „Klasyczna”, którą skomponował w stylu, w jakim mógłby pisać Haydn, gdyby żył w 1917 roku, stanowiąc hołd dla klasycznej przejrzystości w nowoczesnym wydaniu. Suita „Lejtnant Kiże”, pierwotnie stworzona jako muzyka do filmu, zyskała ogromną popularność jako samodzielny utwór koncertowy. Podczas II wojny światowej, prokofiew stworzył ścieżkę dźwiękową do filmu „Aleksander Newski”, która stała się potężnym wyrazem patriotyzmu i epickiej narracji. Jego najbardziej ambitnym dziełem operowym w tym okresie była adaptacja powieści „Wojna i pokój” Lwa Tołstoja, monumentalna opera charakteryzująca się rozmachem i głębią psychologiczną postaci.

Życie prywatne Siergieja Prokofiewa

Pierwsze małżeństwo i rodzina

Życie osobiste Siergieja Prokofiewa było naznaczone zarówno miłością, jak i tragedią. W 1923 roku poślubił Carolinę (Linę) Codinę, utalentowaną hiszpańską śpiewaczkę, z którą miał dwóch synów. Para pozostawała w związku małżeńskim do 1941 roku, kiedy to doszło do ich separacji, a formalny rozwód nastąpił w 1947 roku. Mimo rozstania, ich wspólna przeszłość i potomstwo stanowiły ważny element jego biografii.

Drugie małżeństwo

W 1948 roku Siergiej Prokofiew poślubił Mirę Mendelson. Mira była jego wieloletnią towarzyszką, a także współautorką libretta do jego ambitnej opery „Wojna i pokój”. Jej obecność była dla kompozytora nieocenionym wsparciem, zwłaszcza w trudnych latach powojennych, kiedy to padł ofiarą ataków politycznych. Mira Mendelson towarzyszyła mu w jego ostatnich latach życia, zapewniając mu stabilność i zrozumienie w obliczu zewnętrznych nacisków.

Tragedia rodzinna

Powrót do Związku Radzieckiego przyniósł Siergiejowi Prokofiewowi nie tylko sukcesy artystyczne, ale także bolesną tragedię rodzinną. Jego hiszpańska żona, Lina, po ich rozstaniu, w 1948 roku została aresztowana pod zarzutem szpiegostwa, skazana na 20 lat łagru i wyszła na wolność dopiero po śmierci zarówno Stalina, jak i samego Prokofiewa, w 1956 roku. Ta dramatyczna historia rzuca cień na ostatnie lata życia kompozytora i podkreśla trudne realia polityczne, w jakich przyszło mu funkcjonować.

Ciekawostki i pasje Siergieja Prokofiewa

Pasja do szachów

Siergiej Prokofiew był nie tylko genialnym kompozytorem, ale również zapalonym szachistą. Swoją pasję do gry w szachy rozwijał od siódmego roku życia, a jego zaangażowanie było na tyle duże, że w 1914 roku udało mu się pokonać w symultanie przyszłego mistrza świata, José Raúla Capablankę. W latach 30. XX wieku, prokofiew regularnie grywał z Michaiłem Botwinnikiem, jedną z największych legend szachów. Szachy stanowiły dla niego nie tylko rozrywkę, ale także źródło inspiracji i sposób na rozwijanie strategicznego myślenia.

Relacja ze Strawińskim

Relacje Siergieja Prokofiewa z innymi wybitnymi artystami były złożone i często fascynujące. Szczególnie interesująca była jego relacja z Igorem Strawińskim, innym gigantem rosyjskiej muzyki. Mimo wspólnych korzeni i podobnego znaczenia dla rozwoju muzyki XX wieku, ich wzajemne stosunki nie zawsze były łatwe. Strawiński, znany ze swojego specyficznego poczucia humoru i krytycznego oka, nazwał balet Prokofiewa „Błazen” jedynym utworem muzyki nowoczesnej, którego słucha z autentyczną przyjemnością. Ta uwaga, choć lakoniczna, świadczy o pewnym uznaniu dla twórczości Prokofiewa ze strony jego muzycznego rywala.

Wsparcie młodych talentów

Mimo ataków politycznych i trudności, z jakimi zmagał się w późnych latach życia, Siergiej Prokofiew cieszył się znaczącym wsparciem ze strony nowej generacji wirtuozów. Jego twórczość inspirowała młodych artystów, którzy widzieli w nim mistrza i innowatora. Wśród tych, którzy aktywnie wspierali Prokofiewa, znaleźli się wybitni muzycy tacy jak Swiatosław Richter, dla którego kompozytor napisał IX Sonatę fortepianową, oraz Mścisław Rostropowicz, dla którego stworzył imponującą Symfonię-Koncert na wiolonczelę. To wsparcie świadczyło o jego niezachwianej pozycji w świecie muzyki, pomimo zewnętrznych nacisków.

Statystyki błędów i wizerunek

Jako student Konserwatorium Petersburskiego, Siergiej Prokofiew był postrzegany przez niektórych jako arogancki. Wynikało to z jego skrupulatności i tendencji do prowadzenia dokładnych statystyk błędów popełnianych przez swoich kolegów z klasy. Choć takie podejście mogło nie przysparzać mu sympatii w konserwatorium, świadczyło o jego dążeniu do perfekcji i analitycznym umyśle, który później przełożył się na precyzję jego kompozycji. Ta cecha, w połączeniu z jego buntowniczą naturą, kształtowała jego wizerunek jako postaci wybitnej, ale i niełatwej w kontaktach towarzyskich.

Kontrowersje i trudności w życiu Siergieja Prokofiewa

Atak polityczny w 1948 roku

W 1948 roku Siergiej Prokofiew stał się ofiarą brutalnej nagonki politycznej, będącej częścią kampanii przeciwko tzw. „formalizmowi” w sztuce. Władze radzieckie oskarżyły go o tworzenie muzyki „antydemokratycznej” i obcej narodowi, co miało drastyczny wpływ na jego zdrowie i sytuację finansową. Muzyka Prokofiewa, niegdyś ceniona, została nagle uznana za niepożądaną, co ograniczyło możliwości jej wykonywania i publikowania. Okres ten był jednym z najtrudniejszych w jego życiu, naznaczonym presją ideologiczną i społeczną, która zmuszała artystów do podporządkowania się reżimowym wytycznym.

Skandal w Pawłowsku

Jednym z pierwszych i najbardziej pamiętnych skandali związanych z twórczością Siergieja Prokofiewa była premiera jego II Koncertu fortepianowego w 1913 roku. Wydarzenie to wywołało burzę wśród publiczności, a część słuchaczy reagowała ekstremalnie negatywnie, krzycząc, że „koty na dachu robią lepszą muzykę”. Ta ostra krytyka świadczyła o radykalnym odejściu Prokofiewa od tradycyjnych norm muzycznych. Jednocześnie, wśród bardziej otwartych na nowości słuchaczy i krytyków, znalazło się grono modernistów, którzy byli zachwyceni nowatorskim brzmieniem i śmiałością kompozytora. Ten incydent doskonale ilustruje jego pozycję jako artysty wyprzedzającego swoje czasy i prowokującego dyskusje.

Dane biograficzne

Data i miejsce urodzenia

Siergiej Siergiejewicz Prokofiew urodził się 27 kwietnia 1891 roku (według starego stylu 15 kwietnia) w wiejskiej posiadłości Sontsowka. Położona była ona w ówczesnym ujeździe bachmuckim Imperium Rosyjskiego, a dzisiaj jest to miejscowość Sontsiwka w obwodzie donieckim na Ukrainie.

Wykształcenie muzyczne

Prokofiew był absolwentem Konserwatorium Petersburskiego, gdzie zdobywał wiedzę u wybitnych pedagogów. Studiował m.in. harmonię i kontrapunkt u Anatolija Liadowa, dyrygenturę u Nikołaja Czerepnina oraz orkiestrację u Nikołaja Rimskiego-Korsakowa.

Data i okoliczności śmierci

Siergiej Prokofiew zmarł 5 marca 1953 roku w Moskwie, w wieku 61 lat. Jego śmierć przypadła tego samego dnia co odejście Józefa Stalina, co spowodowało, że informacje o śmierci kompozytora zostały przyćmione przez żałobę narodową po radzieckim dyktatorze.

Najważniejsze dzieła Siergieja Prokofiewa

Opery

• „Olbrzym” (około 1899)
• „Miłość do trzech pomarańczy” (1919)
• Adaptacja „Wojny i pokoju” Lwa Tołstoja

Balety

• „Chout” (Błazen)
• „Le pas d’acier”
• „Syn marnotrawny”
• „Romeo i Julia”
• „Kopciuszek”

Symfonie i utwory orkiestrowe

• Symfonia „Klasyczna”
• Suita „Lejtnant Kiże”
• Symfonia-Koncert na wiolonczelę (dla Mścisława Rostropowicza)

Koncerty fortepianowe

• I Koncert fortepianowy
• II Koncert fortepianowy
• 5 koncertów fortepianowych (łącznie)

Sonaty fortepianowe

• 9 sonat fortepianowych (łącznie)
• IX Sonata fortepianowa (dla Swiatosława Richtera)

Muzyka filmowa

• „Aleksander Newski”

Tabela kluczowych dat w życiu Siergieja Prokofiewa

Siergiej Prokofiew, mimo burzliwego życia i politycznych nacisków, stworzył dzieła o niezwykłej sile wyrazu i trwałości, które stanowią nieodłączną część światowego dziedzictwa muzycznego. Jego determinacja w tworzeniu, nawet w najtrudniejszych czasach, jest inspirującym przykładem dla każdego artysty, a jego muzyka nadal porusza serca słuchaczy na całym świecie.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Sergei_Prokofiev